토픽 문법
TOPIK uchun koreys tili grammatikasi
TOPIK 1-darajadan 6-darajagacha 484 ta grammatik qolip. Har birida maʼnosi, qanday yasalishi, qoidalari, misollar, adashtiriladigan shakllar va klassik xato bor.
1-daraja
TOPIK I · 33 ta qolip- -(으)로-(으)로 harakat yo‘nalishini, vosita yoki qurolni, shuningdek materialni bildiradi.
- -(이)나(이)나 ikki otni tanlov sifatida bog‘laydi («A yoki B»), son bilan esa savolda taxminiy miqdorni, darak gapda esa kutilmaganda ko‘p miqdorni bildiradi.
- -(으)ㄹ 거예요-(으)ㄹ 거예요 kelajakdagi rejangizni aytish yoki aniq bilmagan narsangiz haqida taxmin qilish uchun ishlatiladi.
- -(으)시--(으)시- feʼl yoki sifat ichiga qo‘yilib, harakatni bajaruvchi shaxsga (egaga) hurmatni bildiradi.
- -(으)려고Niyatni unga erishish uchun qilinadigan harakat bilan bog‘laydi: «… uchun, … maqsadida». Neytral, kundalik uslub.
- -(으)세요-(으)세요 — hurmat bildiruvchi muloyim qo‘shimcha: darak va so‘roq gaplarda ega (hurmat qilinadigan shaxs)ga hurmatni bildiradi (선생님은 책을 읽으세요), harakat feʼllari bilan esa tinglovchiga muloyim buyruq yoki iltimos bildiradi (앉으세요).
- -(으)ㅂ시다-(으)ㅂ시다 birga biror ish qilishni taklif qiladi: «… aylik», rasmiy va muloyim uslubda.
- -(으)ㄹ까요?-(으)ㄹ까요? biror narsani taklif qilish ("…qilamizmi?"), yordam taklif qilish ("…qilaymi?") yoki suhbatdoshning taxminini so‘rash ("Sizningcha, …mi?") uchun ishlatiladi.
- -도-도 otga qo‘shilib, bu narsa ham avval aytilgan narsaga qo‘shilishini, yaʼni «ham» maʼnosini bildiradi.
- -만Otga qo‘shilgan 만 «faqat shu, boshqasi emas» degan ma‘noni beradi.
- -에에 biror narsa turgan joyni, borilayotgan joyni yoki biror ish sodir bo‘ladigan vaqtni bildiradi.
- -의-의 ikki otni bog‘lab, egalik yoki tegishlilikni bildiradi: A의 B = A ning B si.
- -고 싶다-고 싶다 feʼlga qo‘shilib, so‘zlovchi nima qilishni xohlashini bildiradi.
- -지 않다-지 않다 feʼl yoki sifat o‘zagiga qo‘shilib, ish-harakat bajarilmasligini yoki belgi yo‘qligini bildiradi: «qilmaydi», «emas».
- -은/는-은/는 gap nima haqida ekanini (mavzuni) bildiradi: odatda allaqachon maʼlum narsa yoki boshqa narsaga qarama-qarshi qo‘yilgan narsa.
- -을/를을/를 otdan keyin keladi va harakat nimaga qaratilganini, yaʼni vositasiz to‘ldiruvchini ko‘rsatadi.
- -이/가이/가 otga qo‘shilib, uning ega ekanini, yaʼni harakatni bajaruvchi yoki tasvirlanayotgan narsa ekanini bildiradi; ko‘pincha yangi yoki urg‘uli maʼlumotni ko‘rsatadi.
- -와/과 (하고/랑)와/과, 하고 va (이)랑 ikki otni "A va B" tarzida bog‘laydi yoki ish kim bilan qilinishini ("bilan") ko‘rsatadi.
- -이/가 아니다Otni inkor qiladi: «N emas». 이다 ning inkor shakli bo‘lib, sifat kabi tuslanadi: 아니에요, 아닙니다, 아니야.
- -았/었--았/었- feʼl yoki sifat o‘zagiga qo‘shilib, ish-harakat o‘tmishda bo‘lganini yoki holat o‘tmishda mavjud bo‘lganini bildiradi.
- -에서에서 harakat sodir bo‘ladigan joyni yoki biror narsa boshlanadigan joyni bildiradi.
- -이다이다 — «bo‘lmoq» bog‘lamasi: otga qo‘shilib, narsa nima ekanini bildiradi (X — bu Y). Barcha nutq uslublarida sifat kabi tuslanadi.
- -부터 -까지N부터 N까지 oraliqni bildiradi: biror narsa qayerdan boshlanib, qayerda tugashini, ko‘pincha vaqt yoki tartib bo‘yicha («...dan ...gacha»).
- -아요/어요-아요/어요 kundalik muloyim qo‘shimcha: deyarli har qanday odam bilan hozirgi zamon yoki odatlar haqida muloyim gapirish uchun uni fe‘l yoki sifat o‘zagiga qo‘shing.
- -에게/한테에게/한테 odam yoki hayvon nomidan keyin qo‘shilib, kimga nimadir berilishini yoki harakat kimga qaratilganini bildiradi ("kimga?" so‘rog‘i).
- -이에요/예요-이에요/예요 ʼbo‘lmoqʼ degan maʼnoni beradi: hurmatli kundalik nutqda egani ot bilan bog‘laydi, yaʼni «X — bu Y».
- -ㅂ니까/습니까Rasmiy-hurmatli uslubda (하십시오체) savol beradi: suhbat (intervyu), eʼlonlar, mijozlarga xizmat, taqdimotlar, armiya.
- -ㅂ니다/습니다-ㅂ니다/습니다 darak gapni rasmiy va hurmatli uslubda (하십시오체) tugatadi: yangiliklarda, nutqlarda, taqdimotlarda hamda notanish yoki yuqori lavozimdagi odamlar bilan gaplashganda ishlatiladi.
- 몇몇 «nechta» yoki «nechanchi» deb so‘raydi va har doim 개, 명, 시, 살 kabi hisob so‘zidan oldin keladi.
- 이/그/저 + NOtni ko‘rsatish uchun undan oldin 이, 그 yoki 저 qo‘yiladi: 이 — menga yaqin, 그 — suhbatdoshga yaqin yoki avval aytilgan, 저 — ikkalamizdan ham uzoq.
- N부터 (순서·시작)부터 yolg‘iz o‘zi boshlanish nuqtasini bildiradi: birinchi qilinadigan narsani («avval X, X dan boshlab») yoki qatorning boshini — raqam, sahifa, kun, odam.
- 못 VFe‘l oldidan 못 qo‘yilsa, biror ishni xohlamaganingiz uchun emas, balki qobiliyat yetmagani yoki sharoit tufayli qila olmasligingizni bildiradi.
- 안 V안 feʼl yoki sifatdan oldin qo‘yilib, ish-harakat bajarilmasligini yoki belgi yo‘qligini bildiradi, ko‘pincha o‘z xohishiga ko‘ra.
2-daraja
TOPIK I · 73 ta qolip- -(으)면-(으)면 feʼl yoki sifatga qo‘shilib shart bildiradi: «agar X bo‘lsa, Y bo‘ladi»; muntazam takrorlanadigan holatlar uchun «har safar X bo‘lganda» maʼnosini ham beradi.
- -(으)ㄴ 지Biror harakat sodir bo‘lganidan beri qancha vaqt o‘tganini bildiradi.
- -(으)ㄹ 것Yozma ko‘rsatma yoki qoidani shaxssiz buyruq bilan yakunlaydi: «X qilinsin; X qilish kerak». Shaxssiz va qatʼiy; eʼlonlar, imtihon ko‘rsatmalari, eslatmalar, qoidalar ro‘yxatida.
- -(으)ㄹ 때Feʼl yoki sifatga qo‘shilib, biror narsa qaysi paytda yoki qanday vaziyatda sodir bo‘lishini bildiradi: «…ganda».
- -(으)면 안 되다Biror ishni qilish mumkin emasligini, yaʼni taqiqni bildiradi: ʼ…sa bo‘lmaydiʼ.
- -(으)ㄹ 수 있다/없다Feʼlga qo‘shilib, kimdir biror ishni qila olishi yoki qila olmasligini bildiradi — qobiliyati yoki vaziyat tufayli.
- -(으)ㄹ 줄 알다/모르다Bu qolip kimdir biror ishni qanday qilishni bilish-bilmasligini, yaʼni o‘rgangan mahorati yoki usuli bor-yo‘qligini bildiradi.
- -(으)ㄴ 후에Ikkinchi harakat birinchi harakat tugaganidan keyin sodir bo‘lishini bildiradi.
- -(으)면 되다-(으)면 되다 «faqat A qilsangiz bo‘ldi, A yetarli» degan maʼnoni beradi.
- -(으)ㄴ 적이 있다/없다O‘tmishda biror tajriba bo‘lgan yoki bo‘lmaganini bildiradi: «…ganman» / «hech …maganman».
- -(으)러 가다/오다-(으)러 가다/오다 biror ishni qilish uchun biror joyga borish yoki kelishni bildiradi.
- -(으)ㄹ 것이다 (것이에요)-(으)ㄹ 거예요 kelajak haqida gapiradi: o‘zingiz haqingizda bo‘lsa, oldindan tuzilgan reja, boshqalar yoki narsalar haqida bo‘lsa, taxmin («ehtimol, …adi») bildiradi.
- -(으)ㄹ 수밖에 없다Boshqa iloj yo‘qligini yoki natija muqarrarligini bildiradi: «…dan boshqa chora yo‘q, … majbur, … bo‘lmay qolmaydi».
- -(으)ㄴ/는 것 같다Biror narsa ko‘rgan yoki eshitganingizga qarab shunday bo‘lsa kerak, deb aytish yoki o‘z fikringizni yumshoqroq ifodalash uchun ishlatiladi.
- -(으)ㄴ/는지-(으)ㄴ/는지 savolni gap ichiga kiritadi: «…mi yo‘qmi, nima/qayerda …» (bilvosita savol).
- -(으)니까-(으)니까 sababni bildiradi, ayniqsa undan keyin tinglovchiga buyruq, maslahat yoki taklif aytilganda.
- -(으)려면-(으)려면 «A qilmoqchi bo‘lsangiz» degan maʼnoni beradi, keyin buning uchun nima kerakligi aytiladi.
- -(으)면서-(으)면서 bir kishining bir vaqtning o‘zida qiladigan ikki ishini yoki ikki holatini bog‘laydi: «A ni qilib turib, B ni ham qiladi».
- -(으)ㄹ까 보다So‘zlovchining aniq bo‘lmagan niyatini bildiradi: «… qilsammikan, … qilmoqchi bo‘lib turibman». Og‘zaki shakl, so‘zlovchining o‘z rejasi haqida.
- -(으)려고 하다-(으)려고 하다 kimningdir biror ishni qilish niyati yoki rejasini bildiradi; narsalar va tabiat hodisalari bilan esa biror narsa yuz berish arafasida ekanini ham anglatishi mumkin.
- -(이)라고 하다-(이)라고 하다 otga qo‘shilib, kimdir yoki biror narsa qanday atalishini aytish yoki kimdir biror narsani shu ot deb aytganini yetkazish uchun ishlatiladi.
- -(으)ㄹ게요-(으)ㄹ게요 «men qilaman» degan maʼnoni beradi: so‘zlovchining tinglovchini hisobga olib bergan vaʼdasi yoki qabul qilgan qarori.
- -(으)십시오-(으)십시오 — rasmiy va muloyim buyruq yoki iltimos shakli: «iltimos, … qiling».
- -(으)ㄹ래요?Bu shakl suhbatdoshdan nima qilmoqchi ekanini so‘raydi («…moqchimisiz?») yoki so‘zlovchining o‘z xohishini bildiradi («…aman», «…moqchiman»), samimiy va hurmatli ohangda.
- -(으)ㄴ가요?/-나요?-(으)ㄴ가요?/-나요? — yumshoq, nozik muloyim savol shakli.
- -게-게 sifat (yoki feʼl)ni harakat qanday bajarilishini bildiruvchi so‘zga aylantiradi yoki «…sin deb, …ishi uchun» degan maqsadni bildiradi.
- -고-고 ikki harakat yoki holatni «va» kabi bog‘laydi: ularni sanab o‘tadi yoki harakatlar ketma-ketligini bildiradi («A ni qilib, keyin B ni»).
- -께-께 — 에게/한테 ning hurmat shakli: hurmatli kishiga «…ga».
- -씩-씩 miqdordan keyin «…tadan, har biriga» maʼnosini beradi: har bir kishi yoki har bir marta uchun bir xil miqdor.
- -자-자 — yaqin do‘stlarga yoki o‘zingizdan kichiklarga «keling, …aylik» deb norasmiy taklif qilish shakli.
- -지Norasmiy (반말) gap oxiri: ohangga qarab rozilik so‘raydi («…, to‘g‘rimi?»), ravshan narsani taʼkidlaydi, o‘ziga savol beradi yoki yumshoq taklif bildiradi («… qilsang-chi»). Hurmatli shakli — -지요/죠.
- -쯤-쯤 vaqt, miqdor yoki joydan keyin «taxminan, atrofida» degan maʼnoni beradi.
- -기 (명사형)-기 feʼl yoki sifatni otga aylantiradi («qilish»), ayniqsa turg‘un iboralar va ro‘yxatlarda.
- -는 것-는 것 feʼlni ot birikmasiga aylantiradi: «qilish, … qilinadigan narsa».
- -는 게 좋겠다-는 게 좋겠다 yumshoq maslahat yoki taklif: «… qilgan yaxshi bo‘lardi».
- -고 있다-고 있다 harakat maʼlum bir paytda davom etayotganini yoki bir muddat davomida davom etib kelayotganini bildiradi ("-yapman", "-moqda").
- -기 전에-기 전에 «...dan oldin» degan maʼnoni beradi: asosiy harakat -기 전에 qo‘shilgan feʼldagi harakatdan oldin sodir bo‘ladi.
- -지 말다-지 말다 — buyruq, taklif va istakdagi inkor: «qilma», «qilmaylik», «A emas, B», «qilma dedi». Oddiy 안/-지 않다 bu yerda ishlatilmaydi.
- -고 싶어 하다-고 싶어 하다 boshqa kishi nima qilmoqchi ekanini bildiradi (uchinchi shaxs).
- -기 위해(서)-기 위해(서) «… uchun, … maqsadida» degan maʼnoni beradi: birinchi qism ikkinchisining maqsadi.
- -지 마세요-지 마세요 feʼlga qo‘shilib, suhbatdoshdan biror ishni qilmaslikni xushmuomalalik bilan so‘rash uchun ishlatiladi.
- -지 못하다-지 못하다 kimdir biror ishni qila olmasligini bildiradi (imkon yo‘q yoki sharoit to‘sqinlik qiladi) — 못 ning uzun shakli.
- -기 시작하다-기 시작하다 «… qila boshlamoq» degan maʼnoni beradi.
- -겠--겠- so‘zlovchining niyatini («qilaman») yoki ko‘rgan-eshitganiga asoslangan taxminni («… bo‘lsa kerak») bildiradi.
- -아/어 보다-아/어 보다 biror ishni qanday ekanini bilish uchun «qilib ko‘rmoq» degan maʼnoni beradi, o‘tgan zamonda (-아/어 봤어요) esa shunday tajriba bo‘lganini bildiradi.
- -아/어 있다-아/어 있다 harakat tugagandan keyin davom etayotgan holatni bildiradi, masalan, eshik ochilgandan so‘ng ochiq turgani.
- -아/어 주다-아/어 주다 harakat boshqa birov uchun, uning manfaati uchun bajarilishini bildiradi.
- -을/를 위해(서)N을/를 위해(서) «N uchun, N yo‘lida» degan maʼnoni beradi.
- -아/어도-아/어도 «… bo‘lsa ham, …ga qaramay» degan maʼnoni beradi: ikkinchi qism birinchisidan qatʼi nazar sodir bo‘ladi.
- -아/어하다-아/어하다 his-tuyg‘u sifatini (기쁘다, 무섭다…) boshqa kishining his-tuyg‘usi yoki xatti-harakatini bildiruvchi feʼlga aylantiradi.
- -았/었으면 좋겠다-았/었으면 좋겠다 orzu yoki umidni bildiradi: «… bo‘lsa yaxshi bo‘lardi», «… bo‘lishini xohlayman».
- -거나-거나 ikki harakat yoki holatni tanlov sifatida bog‘laydi, xuddi «yoki» kabi: A ni yoki B ni qilasan.
- -고요-고요 aytilgan gapga yana bir fikr qo‘shadi, samimiy og‘zaki uslubda: «yana …, buning ustiga …».
- -께서-께서 — egani bildiruvchi hurmat qo‘shimchasi: ega hurmatli kishi bo‘lsa, 이/가 o‘rniga keladi.
- -네요-네요 hozirgina o‘zingiz ko‘rgan, eshitgan yoki his qilgan narsaga bo‘lgan bevosita munosabatingizni, ko‘pincha yengil hayratni bildiradi.
- -다가-다가 bir ish to‘xtab, boshqasiga o‘tilganini bildiradi: «A qilayotib, keyin B».
- -마다Otga qo‘shilgan 마다 «har» yoki «har bir» degan maʼnoni beradi: bir xil holat har bir vaqtda, har bir odamda yoki har bir joyda takrorlanadi.
- -밖에-밖에 «faqat, …dan boshqa hech narsa» degan maʼnoni beradi va doim inkor feʼl bilan keladi.
- -보다보다 taqqoslanayotgan narsaga qo‘shiladi va o‘zbekcha "-dan (ko‘ra)" ga to‘g‘ri keladi: 보다 qo‘shilmagan narsa belgiga ko‘proq (yoki kamroq) ega bo‘ladi.
- -지만-지만 bir-biriga zid bo‘lgan ikki gapni bog‘laydi, o‘zbek tilidagi «lekin» yoki «garchi... bo‘lsa ham» kabi.
- -기로 하다-기로 하다 kimdir biror ishni qilishga qaror qilganini yoki kimdir bilan kelishib olganini bildiradi.
- -군요/-는군요-군요 hozirgina biror narsani anglaganingiz yoki sezganingizni bildiradi: «E, shunaqa ekan-da…».
- -는데/(으)ㄴ데-는데 birinchi qismda vaziyat fonini yoki qarama-qarshilikni beradi va tinglovchini ikkinchi qismga, yaʼni xabar, savol yoki iltimosga tayyorlaydi.
- -아서/어서-아서/어서 ikki gapni bog‘lab, sababni («shuning uchun, ...gani uchun») yoki bir-biriga bog‘liq ketma-ket harakatni («...ib, keyin o‘sha joyda/o‘sha narsa bilan») bildiradi.
- -처럼/같이Otga qo‘shilgan 처럼/같이 «N kabi, N dek» degan maʼnoni beradi: biror narsa N ga o‘xshaydi yoki N singari bajariladi.
- -아도/어도 되다-아도/어도 되다 «…sa bo‘ladi, mumkin» degan maʼnoni bildiradi; u ruxsat berish yoki ruxsat so‘rash uchun ishlatiladi.
- -아야/어야 되다(하다)Biror ishni qilish shart yoki zarur ekanini bildiradi: «-ishi kerak», «majbur».
- -지요(죠)-지요 (qisqasi -죠) suhbatdoshdan tasdiq kutadi yoki ikkalasiga maʼlum narsani yumshoq aytadi: «…-ku, to‘g‘rimi?».
- -에게로Harakat yo‘nalishi yoki manzili bo‘lgan odam yoki hayvonni bildiradi: «(kimning) oldiga, (kim)ga tomon». Asosan yozma yoki hikoya uslubi; og‘zaki nutqda 한테로.
- -에게서/한테서-에게서/한테서 biror narsa kimdan kelganini bildiradi: «…dan (kimdandir)».
- -에서부터Boshlanish nuqtasini — odatda joyni, baʼzan harakat yoki sanoq boshlanadigan nuqtani — «aynan o‘sha yerdan» urg‘usi bilan bildiradi. 서부터 — uning qisqa shakli.
- -(으)ㄴ/는/(으)ㄹ + N-(으)ㄴ/는/(으)ㄹ qo‘shimchasi feʼl yoki sifatni undan keyingi otga aniqlovchi qiladi, qo‘shimchaning turi esa harakat qachon bo‘lishini ko‘rsatadi.
- 아무 N도/(이)나아무 N도 + inkor = «hech qanday N»; 아무 N(이)나 = «istalgan N (qaysi bo‘lsa ham)».
3-daraja
TOPIK II · 123 ta qolip- -(으)ㅁ-(으)ㅁ feʼl yoki sifatni otga aylantiradi; eslatma, eʼlon va yozuvlarda ishlatiladi.
- -(으)며-(으)며 — rasmiy yozma «va» (sanash) yoki «… -arkan» (bir vaqtda ikki harakat).
- -(이)야-(이)야 mavzuni o‘z-o‘zidan maʼlum yoki yagona sifatida taʼkidlaydi: «N-ku, albatta…».
- -(으)ㄹ 겸-(으)ㄹ 겸 bitta harakatning bir necha maqsadidan birini bildiradi: «… uchun ham, … uchun ham».
- -(으)ㄹ 걸 그랬다-(으)ㄹ 걸 그랬다 afsusni bildiradi: «… qilsam bo‘lar ekan» (lekin qilmadim).
- -(으)ㄴ 채(로)-(으)ㄴ 채(로) avvalgi holat saqlangan holda biror ish qilishni bildiradi: «… holicha, …ni yechmasdan».
- -(으)ㄴ 결과Tugallangan harakat yoki jarayon natijasini bildiradi: «A natijasida B». Rasmiy uslub; hisobot, yangilik va inshoda ko‘p uchraydi.
- -(으)ㄹ 텐데-(으)ㄹ 텐데 so‘zlovchining «ehtimol shunday bo‘lsa kerak» degan taxminini bildiradi va uni maslahat, qarama-qarshilik yoki aytilmay qolgan xavotir yoxud istak uchun asos qiladi.
- -(으)ㄹ 뿐만 아니라Bir faktga o‘sha yo‘nalishdagi yana bir fakt qo‘shilganini bildiradi: «nafaqat ..., balki ... ham».
- -(으)ㄴ 다음에«A qilgandan keyin B»: ikkinchi voqea birinchisidan keyin keladi. -(으)ㄴ 후에 / -(으)ㄴ 뒤에 bilan bir xil maʼnoda, lekin so‘zlashuvga xosroq.
- -(으)ㄹ 만하다Biror ishni qilishga arzishini yoki biror narsa yetarlicha yaxshi, chidasa bo‘ladigan ekanini bildiradi.
- -(으)ㄹ 뻔하다-(으)ㄹ 뻔했다 biror narsa (odatda yomon hodisa) yuz berishiga oz qolganini, lekin oxir-oqibat yuz bermaganini bildiradi.
- -(으)ㄹ 정도로-(으)ㄹ 정도로 biror narsa qanchalik kuchli ekanini u yetib boradigan natija yoki holat orqali ko‘rsatadi: «shu darajadaki…», «…darajada».
- -(으)ㄹ 테니까-(으)ㄹ 테니까 so‘zlovchining niyatini («men qilaman…») yoki kuchli taxminini («ehtimol, … bo‘ladi») tinglovchiga qaratilgan iltimos yoki taklifning sababi sifatida bildiradi.
- -(으)면 좋겠다Istak yoki umidni bildiradi: «…sa yaxshi bo‘lardi, …ishini istayman». -아/어 주시면 좋겠다 shaklida yumshoq, muloyim iltimos ham bo‘ladi.
- -(으)ㄹ 필요가 있다/없다-(으)ㄹ 필요가 있다/없다 «… kerak / … shart emas» degan maʼnoni beradi.
- -(으)ㄹ 생각이다-(으)ㄹ 생각이다 o‘ylab qo‘yilgan reja yoki niyatni bildiradi: «… qilmoqchiman, … niyatim bor».
- -(으)ㄹ 예정이다-(으)ㄹ 예정이다 biror narsa jadval bo‘yicha rejalashtirilganini bildiradi: «… rejalashtirilgan, … kutilmoqda».
- -(으)ㄴ/는 줄 알다/모르다-(으)ㄴ/는 줄 알다 — «… deb o‘ylagan edim (xato)»; -(으)ㄴ/는 줄 모르다 — «… ekanini bilmagan edim».
- -(으)ㄴ/는 김에Bir ishni qilayotganda (yoki qilib bo‘lganda) shu fursatdan foydalanib, yana boshqa bir ishni ham qilishni bildiradi: «shu bahonada…, …ham».
- -(으)ㄴ/는 대로Harakat aytilgan, qilingan, ko‘rilgan yoki rejalashtirilgan narsaga aynan mos ravishda bajarilishini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 탓에-(으)ㄴ/는 탓에 yomon natijaning sababini bildiradi va aybni aynan shu sababga yuklaydi.
- -(으)ㄴ/는 대신(에)-(으)ㄴ/는 대신(에) «… o‘rniga» (almashtirish) yoki «… evaziga, buning o‘rniga» (to‘lov) degan maʼnoni beradi.
- -(으)ㄴ/는 덕분에-(으)ㄴ/는 덕분에 yaxshi natija biror kishi, harakat yoki vaziyat sharofati bilan yuzaga kelganini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 데다가-(으)ㄴ/는 데다가 birinchi holatga odatda xuddi shu yo‘nalishdagi ikkinchi holatni qo‘shadi, yaʼni «buning ustiga yana…» maʼnosini beradi.
- -(으)ㄴ/는 반면에-(으)ㄴ/는 반면에 biror narsaning bir-biriga qarama-qarshi ikki tomonini ko‘rsatuvchi ikki faktni bog‘laydi, xuddi «... bo‘lsa, ... esa» yoki «boshqa tomondan» kabi.
- -(으)ㄴ/는 셈이다-(으)ㄴ/는 셈이다 faktlarni hisobga olsak, biror narsa so‘zma-so‘z aniq bo‘lmasa ham, amalda shunday ekanini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 척하다Kimdir aslida bo‘lmagan narsani bordek qilib, o‘zini ataylab shunday ko‘rsatishini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 편이다-(으)ㄴ/는 편이다 biror narsa odatdagi yoki o‘rtacha darajaga nisbatan «ancha», «umuman olganda» shunday ekanini yumshoq qilib aytadi.
- -(으)ㄴ/는 모양이다-(으)ㄴ/는 모양이다 ko‘rgan yoki eshitgan narsangizga asoslangan taxminni bildiradi: "shekilli", "chamasi", "ko‘rinishidan…".
- -(으)ㄴ/는데도-(으)ㄴ/는데도 «…ga qaramay» degan maʼnoni beradi: real vaziyat aytiladi, natija esa undan kutilgan narsaga zid bo‘ladi.
- -(이)라도N(이)라도 "hech bo‘lmasa N" degani: ideal bo‘lmasa ham, hech narsadan yaxshiroq variantga rozi bo‘lasiz.
- -(이)라고 (직접 인용)Aynan aytilgan yoki yozilgan so‘zlardan (ko‘chirma gapdan) keyin qo‘yiladigan yuklama; undan keyin 하다, 말하다, 묻다, 쓰다 kabi feʼl keladi.
- -(으)ㄹ까 하다-(으)ㄹ까 하다 «… qilsammikan deb o‘ylayapman» degan maʼnoni beradi — hali aniq bo‘lmagan reja.
- -(으)냐고 하다Birovning bergan savolini o‘z so‘zingiz bilan yetkazish uchun ishlatiladi: «X … -mi, nima, qayerda deb so‘radi».
- -(으)라고 하다-(으)라고 하다 kimdir boshqa odamga biror ishni qilishni buyurganini yoki so‘raganini o‘zgalar gapi sifatida yetkazish uchun ishlatiladi.
- -(으)ㄹ까 말까 하다-(으)ㄹ까 말까 하다 «qilsammi-qilmasammi, hal qila olmayapman» degan maʼnoni beradi.
- -(으)ㄹ지 모르다-(으)ㄹ지도 모르다 biror narsa sodir bo‘lishi yoki rost bo‘lishi mumkinligini, lekin so‘zlovchi bunga ishonchi komil emasligini bildiradi.
- -(느)ㄴ다/-다 (해라체)-(느)ㄴ다/-다 — kundalik, insho, gazeta va TOPIK yozma qismida ishlatiladigan oddiy yozma uslub.
- -(느)ㄴ다면-(느)ㄴ다면 «agar (faraz qilaylik)…» degan maʼnoni beradi: ehtimoli kam yoki xayoliy shart.
- -(느)ㄴ대요-(느)ㄴ대요 — «-(느)ㄴ다고 해요» ning qisqa og‘zaki shakli: «aytishlaricha…, eshitishimcha…».
- -(으)ㄹ걸요-(으)ㄹ걸요 yumshoq taxmin, ko‘pincha muloyim eʼtiroz bilan: «balki…, menimcha…».
- -(으)ㄹ수록-(으)ㄹ수록 «A qanchalik ko‘p yoki kuchli bo‘lsa, B ham shunchalik o‘zgarib boradi» degan maʼnoni bildiradi.
- -(으)려다가-(으)려다가 «A qilmoqchi edim, lekin (fikrimni o‘zgartirib) B qildim» degan maʼnoni beradi.
- -(느)ㄴ다고 (이유·의도)Harakatning sababi yoki niyatini egasining o‘zi aytgan yoki o‘ylagan tarzda bildiradi: «…deb, …bahonasida, …niyatida». Ko‘pincha bahona yoki kinoya ohangi bor.
- -(느)ㄴ다고 하다Kimningdir aytgan gapini o‘z so‘zlaringiz bilan yetkazish uchun ishlatiladi, xuddi «u … deb aytdi» kabi.
- -(느)ㄴ다거나Harakat yoki holatlarni misol sifatida sanaydi: «masalan, A qilish yoki B qilish kabi»; -다고 하거나 dan kelib chiqqan va to‘liq ro‘yxat emas, namunaviy variantlarni beradi.
- -던-던 otni o‘tmishda davom etgan, takrorlangan yoki tugallanmay qolgan harakat bilan aniqlaydi: «(ilgari) … qilgan/qilayotgan».
- -뿐Otga qo‘shilib, «faqat N, N dan boshqa hech narsa» maʼnosini beradi; odatda N뿐이다 «faqat N» yoki N뿐만 아니라 «nafaqat N» shaklida. 만 dan taʼsirliroq.
- -요 (높임 조사)Qisqa yoki tugallanmagan gapni hurmatli (해요 uslubi) qilish uchun so‘z, birikma yoki bog‘lovchi qo‘shimchaga qo‘shiladigan yuklama: 저요, 커피요, 왜요?, 그래서요.
- -는 데 (걸리다/도움이 되다)-는 데 «A qilish uchun, A ga» degan maʼnoni beradi — 걸리다 «(vaqt) ketmoq», 필요하다, 도움이 되다, 좋다 bilan.
- -는 게 낫다-는 게 낫다 «A qilgan yaxshiroq (B dan)» degan maʼnoni beradi, variantlarni solishtiradi.
- -게 되다-게 되다 kishi biror ishni qiladigan bo‘lib qolganini yoki yangi holatga tushganini bildiradi; bu odatda o‘z rejasi bilan emas, balki sharoit yoki vaqt o‘tishi tufayli bo‘ladi.
- -게 하다-게 하다 «kimgadir biror ishni qildirmoq / ruxsat bermoq» (yoki holatga sabab bo‘lmoq) degan maʼnoni beradi.
- -고 나다Harakat keyingisidan oldin to‘liq tugaganini bildiradi; -고 나면 «A tugagach», -고 나니(까) «A dan keyin (bilsam)…» va -고 난 후/뒤/다음에 shakllarida ishlatiladi.
- -고 나서-고 나서 «A ni to‘liq tugatgandan keyin B» degan maʼnoni beradi va birinchi harakat ikkinchisidan oldin tugaganini taʼkidlaydi.
- -고 말다Oxir-oqibat biror narsa, odatda istak yoki kutilganga qarshi, baribir yuz berganini bildiradi (ko‘pincha afsus bilan); -겠다 bilan qatʼiy qarorni ifodalaydi.
- -곤 하다-곤 하다 takrorlanib turadigan odatiy harakatni bildiradi: «… qilib turardim».
- -는 길에-는 길에 «… ketayotib, yo‘l-yo‘lakay» degan maʼnoni beradi: yo‘lda B ni qilish.
- -는 동안-는 동안 bir harakat davom etayotgan butun vaqt oralig‘ini bildiradi va shu vaqt ichida boshqa ish sodir bo‘ladi yoki davom etadi.
- -다 보면-다 보면 «A ni davom ettiraversang, B bo‘ladi» degan maʼnoni beradi.
- -나 보다/-(으)ㄴ가 보다-나 보다/-(으)ㄴ가 보다 sezgan narsangizga asoslangan taxminni bildiradi: «… shekilli, … ko‘rinadi».
- -다 보니(까)-다 보니(까) «A ni qilaverib, B ekanini angladim / B bo‘lib qoldi» degan maʼnoni beradi.
- -에 관해(서)N에 관해(서) «N haqida, N ga oid» degan maʼnoni beradi — mavzuni biroz rasmiy tarzda bildiradi.
- -에 대해(서)N에 대해(서) «N haqida» degan maʼnoni beradi — mavzuni bildirishning eng keng tarqalgan usuli.
- -기 때문에-기 때문에 sababni aniq va qatʼiy bildiradi («chunki», «…gani uchun») va asosan iltimos yoki taklifda emas, tushuntirishda ishlatiladi.
- -기 바라다-기(를) 바라다 umid yoki tilakni bildiradi, ko‘pincha boshqaga: «… bo‘lishini tilayman».
- -는 바람에To‘satdan yuz bergan kutilmagan voqeani yomon yoki istalmagan natijaning sababi sifatida ko‘rsatadi.
- -는 사이에-는 사이에 «(A davom etayotgan) paytda B bo‘ldi» degan maʼnoni beradi — ko‘pincha sezdirmay.
- -는 중이다Kimdir hozir yoki o‘tmishdagi maʼlum bir paytda biror ishni aynan bajarayotgani, uning jarayonida ekanini bildiradi.
- -에 따르면N에 따르면 manbaga tayanganda «N ga ko‘ra, N maʼlumotiga qaraganda» degan maʼnoni beradi.
- -에 의하면N에 의하면 «N ga ko‘ra» degan maʼnoni beradi — manbaga biroz rasmiyroq havola.
- -지 않으면 안 되다-지 않으면 안 되다 — kuchli «albatta kerak» (so‘zma-so‘z: «qilmasang, bo‘lmaydi»).
- -지 그래요?-지 그래요? — samimiy taklif: «… qilsangiz-chi?»
- -니?/-냐?-니?/-냐? — oddiy (norasmiy) so‘roq qo‘shimchalari: do‘stlar, kichiklarga va iqtibos savollarda.
- -아/어 오다 (화자 쪽으로)Boshqa birovning harakati so‘zlovchiga yoki uning tarafiga yo‘nalganini bildiradi: «X biz bilan bog‘landi, X menga taklif qildi, X so‘rab murojaat qildi». Xabar va yangiliklarda ko‘p uchraydi.
- -아/어 가다/오다-아/어 가다 — hozirdan kelajakka davom etadigan o‘zgarish; -아/어 오다 — hozirgacha davom etib kelgan o‘zgarish.
- -아/어 두다(놓다)-아/어 두다(놓다) biror ishni ataylab qilib, natijasini keyinroq kerak bo‘lishi uchun shu holatda qoldirishni bildiradi.
- -아/어 가지고-아/어 가지고 — og‘zaki «shuning uchun / A ni qilib»: sabab yoki natijasi B da ishlatiladigan A harakati.
- -아/어 드리다-아/어 주다 ning kamtarona shakli: yoshi katta yoki mavqei yuqori kishi — ota-ona, o‘qituvchi, mijoz uchun biror ish qilish. Yordam taklif qilishning muloyim usuli ham: 도와드릴까요?
- -아/어 버리다-아/어 버리다 harakat butunlay tugaganini bildiradi va odatda so‘zlovchining his-tuyg‘usini qo‘shadi: afsus («…ib qo‘ydim») yoki yengillik («qutuldim»).
- -아/어 보이다A-아/어 보이다 tashqi ko‘rinishga qarab «… ko‘rinmoq» degan maʼnoni beradi.
- -아/어라-아/어라 — oddiy (norasmiy) buyruq qo‘shimchasi: bolalar, yaqin do‘stlarga va yozma topshiriqlarda.
- -아/어야-아/어야 «faqat … bo‘lsagina» degan maʼnoni beradi: A — B uchun zaruriy shart.
- -아/어서 그런지-아/어서 그런지 so‘zlovchi ishonch hosil qilmagan ehtimoliy sababni bildiradi: «balki … bo‘lgani uchundir».
- -았/었었--았/었었- — «uzoq o‘tgan zamon»: o‘tmishda bo‘lgan, lekin hozir endi unday emas.
- -아/어다가Biror narsani olish yoki u bilan A harakatini qilish, so‘ng o‘sha narsani boshqa joyga olib borib B qilish: «sotib olib (kelib) …». Ko‘pincha -아/어다 ga qisqaradi.
- -아/어지다-아/어지다 sifatga qo‘shilib, biror narsa avvalgi holatidan o‘zgarib, shunday bo‘lib qolishini bildiradi.
- -았/었다가-았/었다가 «A ni qilib, keyin B» degan maʼnoni beradi, ko‘pincha B A ni bekor qiladi: borib qaytdi, kiyib yechdi.
- -아/어야지 (필수 조건)-아/어야 ning kuchaytirilgan, so‘zlashuv shakli: «faqat A bo‘lsagina B». A shartligini taʼkidlaydi, ko‘pincha ikkinchi qism o‘z-o‘zidan ravshan yoki ritorik bo‘ladi: 먹어 봐야지 알지.
- -아/어서는 안 되다-아/어서는 안 되다 «A ni qilish mumkin emas» degan maʼnoni beradi (taqiq).
- -아/어야겠다-아/어야겠다 so‘zlovchi odatda shu zahoti biror ishni qilish kerak degan qarorga kelganini bildiradi: «…sam bo‘ladi», «…shim kerak ekan».
- -아/어야지요-아/어야지요 (-아/어야죠) «albatta … kerak; … qilishim shart» degan maʼnoni beradi — qatʼiy niyat yoki ravshan burch.
- -기(가) 쉽다/어렵다-기(가) 쉽다/어렵다 «A ni qilish oson/qiyin» degan maʼnoni beradi; shuningdek «… bo‘lishi oson / qiyin».
- -거든-거든 «agar/qachon (shu bo‘lsa), unda …» degan maʼnoni beradi; ikkinchi qismda odatda iltimos, taklif yoki niyat bo‘ladi.
- -더니-더니 so‘zlovchi o‘tmishda ko‘rgan narsani keyin sodir bo‘lgan narsa bilan bog‘laydi: o‘zgarish, natija yoki zidlik.
- -도록-도록 harakatni u erishmoqchi bo‘lgan natija yoki chegaraga bog‘laydi: «(biror narsa sodir bo‘lishi) uchun» yoki «… darajada / … gacha».
- -든지-든지 «yo … yo …» yoki «nima bo‘lsa ham, qachon bo‘lsa ham» degan maʼnoni beradi: istalgan variant mos.
- -만큼Otga qo‘shilib, qiyoslash meʼyorini bildiradi: «N chalik, N dek darajada». 만치 — eskiroq, kam ishlatiladigan varianti.
- -보고Gap, iltimos yoki baho qaratilgan odamni bildiruvchi og‘zaki yuklama: «(kim)ga (demoq)», nutq feʼllari bilan. Ko‘pincha norozilik yoki hayrat ohangi bor.
- -기는 하다Biror narsa haqiqatan ham shunday ekanini tan olasiz, lekin qisman yoki eʼtiroz bilan, odatda keyin «lekin» keladi.
- -기도 하다-기도 하다 «ham» yoki «baʼzan» maʼnosini qo‘shadi: A ham to‘g‘ri yoki baʼzan bo‘lib turadi.
- -기만 하다-기만 하다 «faqat A qilish bilan band» (boshqa hech narsa emas) degan maʼnoni beradi, ko‘pincha norozilik ohangida.
- -기만 하면-기만 하면 «A bo‘ldi deguncha, B (doim) bo‘ladi» yoki «faqat A qilsang bo‘ldi» degan maʼnoni beradi.
- -자고 하다-자고 하다 kimdir "keling, birga …ylik" deb taklif qilganini, yaʼni so‘zlovchi tinglovchi bilan birga qilmoqchi bo‘lgan ishni bilvosita yetkazadi.
- -구나/-는구나Yangi anglash yoki yengil hayratni bildiruvchi oddiy (반말) qo‘shimcha: «E, shunaqa ekan-da…!». Do‘stlar, yoshi kichiklar, bolalar bilan yoki o‘ziga o‘zi gapirganda ishlatiladi.
- -던데(요)-던데(요) o‘tmishda kuzatgan narsangizni aytadi, ko‘pincha fon yoki yumshoq eʼtiroz sifatida: «… ekan, lekin…».
- -거든요-거든요 gapni yakunlab, suhbatdosh hali bilmaydi deb hisoblangan sabab yoki holatni bildiradi; o‘zbekchadagi «…-da», «gap shundaki…» ga o‘xshaydi.
- -기는요-기는요 maqtov yoki gapni muloyimlik bilan rad etadi yoki kamtarona kamaytiradi: «Qo‘ysangiz-chi, unchalik emas».
- -느라고-느라고 «A bilan band bo‘lganim uchun» degan maʼnoni beradi; ikkinchi qismda odatda salbiy natija: qila olmadim, charchadim, kech qoldim.
- -다가도A davom etayotgan paytda ham to‘satdan B, odatda teskari narsa yuz beradi: «hozir A, birdan B». Vaziyat yoki kayfiyat tez o‘zgarishini taʼkidlaydi.
- -더라도-더라도 «hatto shunday bo‘lgan taqdirda ham» degan maʼnoni beradi: asosiy gapdagi ish baribir o‘z kuchida qoladi yoki bajarilishi kerak.
- -에다가-에다가 biror narsa qo‘yiladigan yoki qo‘shiladigan joyni («…ga, ustiga») yoki qo‘shimchani («…ga qo‘shimcha») bildiradi.
- -자마자-자마자 ikkinchi harakat birinchisidan so‘ng deyarli darhol sodir bo‘lishini bildiradi: «…ishi bilan», «…gan zahoti».
- -잖아요-잖아요 suhbatdoshga u allaqachon biladigan yoki bilishi kerak bo‘lgan narsani eslatadi, ko‘pincha o‘z gapini asoslash yoki yengil norozilik bildirish uchun.
- -고말고요-고말고요 — suhbatdosh so‘ragan yoki aytgan narsaga qatʼiy va samimiy «albatta!».
- -더라고요-더라고요 o‘tmishda o‘zingiz ko‘rgan, eshitgan yoki his qilgan narsani hikoya qiladi: «… ekan, ko‘rdim».
- -다면서요?-다면서요? boshqalardan eshitgan narsani aniqlaydi: «… deb eshitdim, rostmi?»
- 피동 -이/히/리/기--이-/-히-/-리-/-기- majhul nisbat qo‘shimchalari baʼzi feʼllarni majhul qiladi: harakat egaga nisbatan bajariladi.
- 사동 -이/히/리/기/우/구/추--이-/-히-/-리-/-기-/-우-/-구-/-추- orttirma qo‘shimchalari «kimgadir biror ishni qildirmoq / sodir bo‘lishiga sabab bo‘lmoq» maʼnosini beradi.
- 아무리 -아/어도아무리 -아/어도 «qanchalik … bo‘lsa ham» degan maʼnoni beradi: A qanchalik bo‘lmasin, natija o‘zgarmaydi.
- N만 아니면«Agar N bo‘lmaganida edi»: biror narsaga to‘sqinlik qilayotgan yagona to‘siqni bildiradi, ko‘pincha afsus bilan.
- N대로Otga qo‘shilgan 대로 yuklamasi «N ga ko‘ra, N dagidek» (약속대로, 계획대로), 마음대로 da «xohlagancha», N은 N대로 da esa «har kim o‘zicha, alohida» maʼnosini beradi.
4-daraja
TOPIK II · 71 ta qolip- -(으)나-(으)나 — rasmiy yozma «lekin, ammo», ikki zid qismni bog‘laydi.
- -(으)되-(으)되 birinchi harakatni tasdiqlaydi yoki unga ruxsat beradi, so‘ng unga shart yoki cheklov qo‘shadi; rasmiy va yozma uslubga xos.
- -(이)면 (조사)Otga qo‘shilib «agar N bo‘lsa / N bo‘lganda (har safar)» maʼnosini beradi; N(이)면 N shaklida takrorlansa, «qaysi sohani olmang, hammasida» degan maʼnoni bildiradi.
- -(으)ㄹ 게 아니라X ni qilish to‘g‘ri emasligini va uning o‘rniga Y ni qilish kerakligini bildiradi: «X qilib o‘tirmasdan, Y qiling».
- -(으)ㄹ 무렵-(으)ㄹ 무렵 «… paytlarda, … qilay deganda» degan maʼnoni beradi.
- -(으)ㄹ 리가 없다-(으)ㄹ 리가 없다 so‘zlovchi biladigan narsalarga tayanib, biror narsa aslo rost bo‘lishi yoki sodir bo‘lishi mumkin emasligiga ishonch hosil qilganda ishlatiladi.
- -(으)로 인해(서)-(으)로 인해(서) «… tufayli, … sababli» degan maʼnoni beradi, rasmiy nutq va yozuvda.
- -(으)ㄹ 바에는-(으)ㄹ 바에는 «agar shu yoqimsiz ishni qilish kerak bo‘lsa, undan ko‘ra boshqasini qilgan yaxshi» degan maʼnoni bildiradi.
- -(으)ㄹ 법하다-(으)ㄹ 법하다 vaziyat yoki sog‘lom fikrga ko‘ra biror narsa ancha ehtimolli yoki kutilishi tabiiy ekanini bildiradi.
- -(으)ㄹ 뿐이다-(으)ㄹ 뿐이다 biror narsa faqat shundan iborat, undan ortiq hech narsa yo‘qligini bildiradi; ko‘pincha voqeani kichraytirib yoki kamtarlik bilan gapirishda ishlatiladi.
- -(으)ㄹ 따름이다Gap faqat shu haqida ekanini va undan ortiq hech narsa yo‘qligini bildiradi; bu «men faqat…», «menga faqat … qoladi» degan maʼnodagi rasmiy, ko‘pincha kamtarona ifoda.
- -(으)ㄹ 지경이다Vaziyat shunchalik og‘irlashganki, deyarli eng chekka holatga yetib qolganini bildiradi; ko‘pincha «o‘lay deyapman / aqldan ozay deyapman» kabi mubolag‘a sifatida ishlatiladi.
- -(으)ㄴ/는 바바 — rasmiy uslubdagi yordamchi ot bo‘lib, «qilingan, aytilgan yoki o‘ylangan narsa», «fakt» maʼnosini beradi; asosan yozma nutqda, rasmiy chiqishlarda va yangiliklarda ishlatiladi.
- -(으)ㄴ/는 양Kimdir aslida bunday bo‘lmasa ham, go‘yo shunday bo‘lgandek o‘zini tutishini yoki ko‘rinishini bildiradi: «go‘yo, ...dek ko‘rsatib».
- -(으)ㄴ/는 한Natija o‘z kuchida qolishi uchun saqlanib turishi kerak bo‘lgan shartni bildiradi: «…ar ekan, …sa bas», -지 않는 한 bilan esa «…mas ekan, …masa».
- -(으)ㄴ/는 데 반해-(으)ㄴ/는 데 반해 ikki faktni qarshilaydi: «A … bo‘lsa, B esa …».
- -(으)ㄴ/는 데 비해Ikkinchi holat birinchi holatdan kutilganidan ko‘ra ortiq yoki kam ekanini bildiradi: «…ligiga qaraganda», «…ga nisbatan».
- -(으)ㄴ/는 만큼-(으)ㄴ/는 만큼 ikki narsaning bir-biriga mos miqdorini («qancha… shuncha») yoki keyingi harakat uchun asos bo‘ladigan maʼlum faktni («…ekan, …gani uchun») bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 데도 불구하고Bu qolip biror narsa unga to‘sqinlik qilishi kerak bo‘lgan haqiqiy faktga qaramay sodir bo‘lganini, yaʼni natija kutilmaganini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 가운데Asosiy voqea sodir bo‘layotgan paytdagi fon holatini bildiradi («… bir paytda», «… sharoitida»). Asosan yangiliklar va rasmiy nutqda ishlatiladi.
- -(으)ㄴ/는 마당에-(으)ㄴ/는 마당에 odatda qiyin yoki allaqachon hal bo‘lib qolgan vaziyatni bildiradi, keyingi qism esa shunday sharoitda nima o‘rinli yoki endi o‘rinsiz ekanini aytadi.
- -(으)ㄴ/는 셈치다Aslida bunday bo‘lmasa ham, biror narsani ataylab shunday deb hisoblashga qaror qilganda ishlatiladi; odatda yo‘qotish bilan murosa qilish yoki tavakkal qilish uchun.
- -(으)ㄴ/는/(으)ㄹ 게 틀림없다-(으)ㄴ/는/(으)ㄹ 게 틀림없다 ishonchli taxminni bildiradi: «shubhasiz, aniq …».
- -(으)ㄴ/는/(으)ㄹ 듯(하다)Taxminni kitobiy uslubda ifodalash — «shekilli, o‘xshaydi», -(으)ㄴ/는 것 같다 ning yozma muqobili; gap oxirida -듯(하다) sifatida yoki -(으)ㄴ/는 듯 shaklida tasvirni keyingi gapga bog‘lash uchun ishlatiladi.
- -(으)ㄴ들-(으)ㄴ들 «shunday bo‘lgan taqdirda ham, baribir hech narsa o‘zgarmaydi» degan maʼnoni beradi; undan keyin odatda inkor gap yoki ritorik savol keladi.
- -(으)로서-(으)로서 «sifatida, … rolida» degan maʼnoni beradi.
- -(으)리라-(으)리라 — so‘zlovchining qatʼiy niyatini («albatta …aman») yoki ishonchli taxminini («albatta … bo‘ladi») bildiruvchi kitobiy qo‘shimcha; odatda yozma nutqda yoki 다짐하다, 생각하다, 믿다 kabi feʼllardan oldin ishlatiladi.
- -(으)므로-(으)므로 rasmiy yoki yozma nutqda sababni bildiradi: «… bo‘lgani uchun, shu sababli …».
- -(이)나마(이)나마 biror narsa kam yoki yetarli emasligini, lekin so‘zlovchi baribir uni qabul qilib, qadrlashini bildiradi: "oz bo‘lsa ham, har qalay…".
- -(으)ㄹ까 봐-(으)ㄹ까 봐 «biror noxush narsa yuz berib qolishidan xavotirlanib» degan maʼnoni beradi va shu xavotir harakat yoki his-tuyg‘uning sababi bo‘ladi.
- -(으)ㄹ락 말락Biror narsa sodir bo‘lish chegarasida turganda ishlatiladi: deyarli bo‘ladi-yu, lekin to‘liq emas yoki goh bo‘lib, goh bo‘lmay turadi.
- -(으)로부터-(으)로부터 — manba yoki boshlanish nuqtasi uchun rasmiy «…dan» (odamlar, joylar, vaqt).
- -(이)라든지-(이)라든지 misollar yoki variantlarni sanaydi: «masalan, A yoki B».
- -(느)ㄴ다니 (전달 의문)Uchinchi shaxs nima deganini so‘raydigan oddiy uslubdagi so‘roq; -다고 하니? ning qisqarishi, masalan 언제 온다니? «Qachon kelarkan, nima dedi?»
- -(느)ㄴ다고 해도-(느)ㄴ다고 해도 «… bo‘lsa ham (shunday bo‘lgan taqdirda ham)» degan maʼnoni beradi, hech narsani o‘zgartirmaydigan faktni tan oladi.
- -(느)ㄴ다는 것이Biror ishni qilmoqchi bo‘lib, adashib boshqa ishni qilib qo‘yganingizni bildiradi.
- -(으)ㅁ에도 불구하고-(으)ㅁ에도 불구하고 haqiqiy faktni bildiradi va natija kutilganiga zid ravishda, shu faktga qaramay yuz berganini ko‘rsatadi.
- -(으)ㅁ직하다Biror ishni qilishga arzishini yoki uning ancha ehtimolli ekanini bildiradi: ishtahani qo‘zg‘atadigan taom (먹음직하다) yoki bo‘lishi mumkin bo‘lgan voqea (있음직하다).
- -고 들다Kimdir biror ishga shiddat bilan yoki o‘jarlik bilan kirishganini bildiradi — odatda bahslashish, surishtirish yoki tashlanish; ko‘pincha so‘zlovchining norozi ekanini ham ko‘rsatadi.
- -고 보다«Avval X ni qilib olish, qolgani haqida keyin o‘ylash» maʼnosini beradi: so‘zlovchi bir harakatni har qanday mulohazadan oldinga qo‘yadi, baʼzan shoshqaloqlik ohangi bilan.
- -고 해서-고 해서 bir necha sababdan birini bildiradi: «qisman … bo‘lgani uchun».
- -는 한편-는 한편 ikki parallel harakatni yoki bir vaziyatning ikki tomonini bog‘laydi: «X ni qilish bilan birga Y ni ham qiladi» yoki «bir tomondan X, ikkinchi tomondan Y».
- -에 의해(서)-에 의해(서) «… tomonidan, … sababli» degan maʼnoni beradi, ko‘pincha majhul gaplarda va rasmiy yozuvda.
- -에 비해(서)/-에 비하면Biror narsani N ni mezon qilib qiyoslaydi: «N ga nisbatan, N bilan solishtirganda». 에 비하면 baho qo‘shadi, ko‘pincha «N oldida X hech narsa emas».
- -게 생겼다-게 생겼다 noxush (baʼzan yaxshi) holatga tushib qolay deyotganingizni bildiradi: «… bo‘ladigan bo‘ldim».
- -기 일쑤다-기 일쑤다 biror noxush hodisa qayta-qayta, deyarli yomon odatdek takrorlanishini bildiradi.
- -만 같아도«Hech bo‘lmasa N dagidek bo‘lganda» maʼnosini beradi: o‘tgan vaqt yoki biror andozani mezon qilib, natija qanchalik boshqacha bo‘lishini (yoki bo‘lganini) aytadi, ko‘pincha afsus yoki o‘zgarishdan hayrat bilan.
- -기 마련이다-기 마련이다 biror narsa hayotning umumiy qonuniyatiga ko‘ra tabiiy ravishda yuz berishini, shuning uchun bunda ajablanarli narsa yo‘qligini bildiradi.
- -을/를 통해(서)N을/를 통해(서) «N orqali, N vositasida» — kanal, vosita yoki tajriba.
- -은/는 물론이고N은/는 물론이고 «N ni aytmasa ham bo‘ladi, N albatta, yana …» degan maʼnoni beradi.
- -았/었더니-았/었더니 «A ni qilsam, (maʼlum bo‘ldiki) B» degan maʼnoni beradi: o‘z harakatingiz va undan keyingi kashfiyot yoki natija.
- -아/어서인지So‘zlovchi ishonchi komil bo‘lmagan sababni bildiradi: «balki …gani uchundir». Bu -아/어서 그런지 ning qisqa, biroz kitobiyroq muqobili.
- -건만-건만 — kitobiy «garchi … bo‘lsa-da» maʼnosidagi qo‘shimcha bo‘lib, biror faktni kutilganiga zid natija bilan bog‘laydi va ko‘pincha afsus yoki norozilik ohangini beradi.
- -더라-더라 oddiy so‘zlashuv uslubida so‘zlovchi o‘tmishda o‘zi ko‘rgan yoki boshidan kechirgan narsani hikoya qiladi.
- -듯이Ikki gapni o‘xshashlik asosida bog‘laydi: «A qanday bo‘lsa, B ham shunday». Shuningdek, 물 쓰듯이 («suvdek»), 밥 먹듯이 («ovqat yegandek tez-tez») kabi turg‘un o‘xshatishlar hosil qiladi.
- -마저-마저 «hatto (qolgan oxirgisi) ham» degan maʼnoni beradi: boshqa noxushliklar ustiga yana bu ham.
- -조차-조차 «hatto (shunday oddiy narsa) ham» degan maʼnoni beradi va eng kami ham bo‘lmaganini taʼkidlaydi.
- -치고N치고 «N uchun / N ekanini hisobga olsak» degan maʼnoni beradi: natija shu turdagi narsadan kutilganidan farq qiladi; inkor bilan esa «istisnosiz har qanday N» degan maʼnoni bildiradi.
- -까지 (첨가)«Hatto, buning ustiga yana» maʼnosini beradi: allaqachon bo‘lgan narsalarga keskin yoki kutilmagan elementni qo‘shadi — yomon holatda ham, yaxshi holatda ham.
- -기에 (망정이지)A-기에 망정이지 B «yaxshiyamki, A bo‘ldi, aks holda yomon natija B yuz berardi» degan maʼnoni bildiradi.
- -는가 보다Belgilarga asoslangan taxmin «shekilli, …ga o‘xshaydi»ning feʼl shakli: V + 는가 보다 (가는가 보다). Maʼnosi -나 보다 bilan bir xil, biroz ehtiyotkorroq eshitiladi, yozuv va hikoyada ko‘p uchraydi.
- -기로 되어 있다-기로 되어 있다 biror narsa kelishib qo‘yilgan yoki hal qilinganini bildiradi (ko‘pincha boshqalar tomonidan): «… qilishi kelishilgan».
- -더군(요)So‘zlovchi o‘tmishda o‘zi ko‘rgan, eshitgan yoki his qilgan narsani eslab, o‘shanda anglaganini bildiradi: «…ekanini ko‘rdim, …ekan». -더군요 hurmat shakli; yolg‘iz -더군 o‘ziga gapirish yoki katta yoshdagi kishi nutqidek eshitiladi.
- -고서야A-고서야 B: B faqat A bajarilgandan keyingina yuz beradi (yoki mumkin bo‘ladi); ko‘pincha kech anglash haqida gapiriladi.
- -노라고-노라고 (odatda 했는데 yoki 했지만 bilan) «men buni qilishga astoydil harakat qildim» degan maʼnoni beradi va ko‘pincha natija kutilganidek bo‘lmaganda kamtarlik bilan aytiladi.
- -다가는-다가는 biror ishni davom ettirsangiz (yoki umuman qilsangiz), yomon natija bo‘lishi haqida ogohlantiradi.
- -답시고-답시고 kimningdir o‘zi aytgan sababi yoki maqsadini kinoya bilan takrorlaydi («go‘yoki … deb»), natija befoyda, noqulay yoki hatto zararli bo‘lganiga ishora qiladi.
- -다니까(요)-다니까(요) avval aytganingizni takrorlaydi yoki taʼkidlaydi: «aytdim-ku…! / senga aytyapman…».
- -기는커녕-기는커녕 kutilgan narsa umuman bo‘lmaganini, aksincha, teskarisi yoki undan ham yomoni yuz berganini bildiradi.
- -(느)ㄴ다는 + N-(느)ㄴ다는 + N xabar, mish-mish, fikr yoki daʼvo mazmunini bildiradi: «… degan xabar».
- N만 하다N만 하다 o‘lcham yoki darajani solishtiradi: «N dek, N kattaligida».
5-daraja
TOPIK II · 87 ta qolip- -(이)란N(이)란 taʼrif beriladigan yoki mohiyati tushuntiriladigan tushunchani ajratib ko‘rsatadi: «N — bu…», «N degani…».
- -(으)ㄹ 게 뻔하다-(으)ㄹ 게 뻔하다 vaziyatdan biror narsa (odatda yoqimsiz narsa) yuz berishi yoki yuz bergani aniq ko‘rinib turganda ishlatiladi.
- -(으)ㄴ 끝에Uzoq yoki qiyin jarayondan so‘ng nihoyat biror natijaga erishilganini bildiradi.
- -(으)ㄹ 망정-(으)ㄹ망정 «bu yomon holatga rozi bo‘lsam ham, muhimroq narsadan voz kechmayman» yoki «X shunday bo‘lsa ham, Y baribir to‘g‘ri» degan maʼnoni bildiradi.
- -(으)ㄹ 즈음-(으)ㄹ 즈음 «taxminan … paytda, … pallasida» degan maʼnoni bildiradi: aniq lahzani emas, taxminiy vaqtni ko‘rsatadi.
- -(으)ㄹ 테다So‘zlovchining qatʼiy niyati yoki qarorini bildiradi: «albatta … qilaman». Suhbatdoshga savolda uning niyatini, ko‘pincha keskin ohangda so‘raydi. Oddiy uslub: og‘zaki nutqda -(으)ㄹ 테야, o‘ziga-o‘zi gapirganda va hikoyada -(으)ㄹ 테다.
- -(으)ㄹ 테면-(으)ㄹ 터이면 «agar … niyating bo‘lsa» dan kelib chiqqan: kimningdir niyatini shart qilib qo‘yadi. Ko‘pincha keskin -(으)ㄹ 테면 -아/어 봐(라) «jurʼating bo‘lsa, qilib ko‘r» yoki befarq -(으)ㄹ 테면 -아/어라 «xohlasang qil, menga baribir» iboralarida uchraydi; oddiy uslubdagi og‘zaki nutq.
- -(으)ㄹ 길이 없다Biror ishni qilishning hech qanday yo‘li yoki vositasi yo‘qligini, shu sababli xohlansa ham buning iloji yo‘qligini bildiradi.
- -(으)ㄹ 만도 하다-(으)ㄹ 만도 하다 shunday vaziyatda biror munosabat yoki natija tushunarli ekanini, ajablanarli emasligini bildiradi.
- -(으)ㄹ 턱이 없다-(으)ㄹ 턱이 없다 so‘zlovchining vaziyatga qarab biror narsa aslo rost bo‘lishi yoki yuz berishi mumkin emasligiga qatʼiy ishonchini bildiradi: «…bo‘lishi mumkin emas».
- -(으)ㄹ 테지만-(으)ㄹ 터이지만 dan: «albatta / ehtimol …, lekin». So‘zlovchi ishonchli taxminni, ko‘pincha suhbatdoshning his-tuyg‘usi yoki ahvoli haqidagisini tan oladi va unga qarama-qarshi fikr qo‘shadi. -겠지만 dan biroz rasmiyroq.
- -(으)면 몰라도«Agar … bo‘lsa, boshqa gap, lekin (aks holda yo‘q)»: biror narsa mumkin yoki maqbul bo‘ladigan yagona holatni aytib, real vaziyat uchun uni inkor qiladi. Ikkinchi qism odatda inkor shaklda.
- -(으)ㄹ 겨를이 없다Inson shunchalik band yoki shoshib qolganki, biror ishni qilishga bir lahza ham fursati yo‘q.
- -(으)ㄹ 우려가 있다Biror yomon yoki istalmagan narsa yuz berishi mumkinligi haqida rasmiy ohangda xavf borligini bildiradi.
- -(으)ㄹ 것까지는 없다Biror harakat ortiqcha bo‘lishini, yaʼni vaziyat bunchalik jiddiy choraga muhtoj emasligini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 데 있다Biror narsaning asl sababi, maqsadi yoki mohiyati nimada ekanini aytish uchun ishlatiladi: «X ~da / ~dan iborat».
- -(으)ㄴ/는 듯이-(으)ㄴ/는 듯이 harakat qanday bajarilishini odatda aslida haqiqat bo‘lmagan holatga o‘xshatib tasvirlaydi: «go‘yo ~dek».
- -(으)ㄴ/는 이상Biror faktni allaqachon hal bo‘lgan deb oladi, ikkinchi qism esa shundan kelib chiqib nima qilish shart yoki muqarrar ekanini bildiradi: «~ ekan, demak ...».
- -(으)ㄴ/는 나머지-(으)ㄴ 나머지 biror his-tuyg‘u yoki harakat haddan oshib ketgani sababli odatda istalmagan yoki kutilmagan natija yuz berganini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는 경향이 있다Odamlar yoki hodisalar umuman olganda maʼlum bir xatti-harakat yoki holatga moyil ekanini bildiradi; bu qatʼiy qoida emas, balki tendensiya.
- -(으)ㄴ/는 것이나 다름없다Bu qolip biror holat aslida X bo‘lmasa ham, amalda X bilan deyarli bir xil ekanini bildiradi.
- -(으)ㄴ/는걸(요)So‘zlovchi hozirgina bilib olgan yoki suhbatdoshga eʼtiborini qaratmoqchi bo‘lgan narsani, ko‘pincha yengil hayrat, muloyim eʼtiroz yoki uzr bilan bildiradigan so‘zlashuv qo‘shimchasi: «Voy, aslida … ekan-ku!», «Axir …-ku». -걸요 — hurmat shakli.
- -(으)로써-(으)로써 natijaga erishiladigan vosita yoki usulni bildiradi: «N orqali», -(으)ㅁ으로써 shaklida esa «…qilish orqali».
- -(이)라야N(이)라야 keyingi holat uchun aynan N bo‘lishi shart ekanini bildiradi («faqat N bo‘lsagina»); shuningdek, biror narsaning ozligini taʼkidlab, «bor-yo‘g‘i N» maʼnosida ham ishlatiladi.
- -(으)ㄹ까 싶다-(으)ㄹ까 싶다 so‘zlovchining aniq bo‘lmagan fikrini bildiradi: yo «~ qilsammikan deb o‘ylayapman», yo «~ bo‘lib qolmasmikan deb xavotirlanaman (yoki umid qilaman)».
- -(으)ㅁ에 따라-(으)ㅁ에 따라 rasmiy yozma nutqda bir holat o‘zgargani yoki rivojlangani sari unga bog‘liq holda boshqa o‘zgarish yuz berishini bildiradi.
- -(으)려나 보다Ko‘rinib turgan belgiga qarab biror narsa yuz bermoqchi yoki kimdir biror ish qilmoqchi ekanini taxmin qiladi: «… moqchi shekilli». -(으)려나 — -(으)려고 하나 ning qisqargani; so‘zlashuv uslubi.
- -(으)려던 참이다Kimdir taklif qilgan yoki biror narsa sodir bo‘lgan paytda siz aynan o‘sha ishni qilmoqchi bo‘lib turganingizni bildiradi.
- -(으)라니(요)Hozirgina olingan buyruq yoki iltimosni takrorlab, unga hayrat, ishonchsizlik yoki norozilik bilan munosabat bildiradi: «Menga … deyapsizmi?!». Hurmat shakli -(으)라니요 ko‘pincha buyruq bergan kishiga eʼtiroz sifatida aytiladi.
- -(으)려고(요)? (의심)Biror narsa rost bo‘lishiga shubha bildiradigan ritorik so‘roq: «Nahotki …?», «… bo‘lmasa kerak?». So‘zlovchi «yo‘q» javobini kutadi. Og‘zaki va biroz eskicha; hurmat shakli — -(으)려고요?
- -(느)ㄴ다니Hozirgina eshitgan yoki bilib olgan narsangizdan hayratlanish yoki ishonmaslikni bildiradi: «…ishonolmayman!»
- -(이)야말로N(이)야말로 bitta narsani ajratib ko‘rsatadi va aynan u, boshqa hammasidan ko‘ra, aytilgan tavsifga chinakamiga mos kelishini taʼkidlaydi.
- -(느)ㄴ다고 치다-(느)ㄴ다고 치다 «faraz qilaylik, ~ deylik» degan maʼnoni beradi: so‘zlovchi biror narsani mulohaza, hisob-kitob yoki yon berish uchun shartli ravishda haqiqat deb qabul qiladi, garchi aslida bunday bo‘lmasligi mumkin bo‘lsa ham.
- -(느)ㄴ다고 해서Biror fakt odatda undan chiqariladigan xulosa uchun yetarli asos emasligini bildiradi: «A bo‘lgani uchungina B degani emas».
- -(느)ㄴ다기에Boshqa kishidan eshitgan gapingiz keyingi harakatingizga sabab bo‘lganini bildiradi: «~ deyishgani uchun men ~».
- -(느)ㄴ다더니-(느)ㄴ다더니 boshqalardan (yoki maqoldan) eshitgan gapni eslatib, keyin aslida nima bo‘lganini aytadi: u gap yo tasdiqlangan, yo boshqacha chiqqan bo‘ladi.
- -(으)ㄹ뿐더러Birinchi faktga xuddi shu yo‘nalishdagi ikkinchi faktni qo‘shadi: «nafaqat A, balki B ham».
- -(으)ㄹ지언정So‘zlovchi birinchi qismdagi hatto yomon holatga ham rozi ekanini, lekin ikkinchi qismdagi fikrida qatʼiy turishini bildiradi: «X bo‘lsa ham mayli, baribir Y (qilmayman)» yoki «X bo‘lsa ham, Y».
- -(으)ㅁ으로써-(으)ㅁ으로써 birinchi harakat ikkinchi qismdagi natijaga erishish usuli yoki vositasi ekanini bildiradi: «A ni qilish orqali B ga erishiladi».
- -(느)ㄴ다기보다는Birinchi aytilgan tasvir unchalik aniq emasligini bildirib, to‘g‘riroq tasvirni taklif qiladi: «X deyishdan ko‘ra, Y deyish to‘g‘riroq».
- -다 (표제·제목)Sarlavha, nom, rasm osti yozuvi va bob nomlarida feʼlning lug‘at shakli (o‘zak + 다) voqeani qisqa va shaxssiz, odatda hozirgina yuz bergan voqeani bildiradi: «X g‘alaba qozondi», «X ochildi».
- -네 (감탄)Hozirgina ko‘rilgan, eshitilgan yoki anglangan narsaga bevosita munosabatni bildiradigan norasmiy (반말) qo‘shimcha: «Voy, …!». Ko‘pincha o‘ziga-o‘zi aytiladi; hurmat shakli — -네요.
- -지 (대조)Haqiqatni noto‘g‘ri narsaga qarshi qo‘yadigan bog‘lovchi -지: «bu A, B emas» / «faqat A qiladi, B emas». Ko‘pincha N(이)지 N이/가 아니다 ko‘rinishida uchraydi; neytral, og‘zaki va yozma nutqda ishlatiladi.
- -고 보니-고 보니 biror ishni tugatgandan keyingina so‘zlovchi yangi, ko‘pincha kutilmagan narsani payqagani yoki anglaganini bildiradi.
- -고 보면Biror ishni oxirigacha qilgandan keyin (tanib olgach, eshitib bo‘lgach, o‘ylab ko‘rgach, vaqt o‘tgach) birinchi taassurotdan farq qiladigan haqiqat ko‘rinishini bildiradi.
- -는 통에-는 통에 yomon natijaga sabab bo‘lgan shovqinli, notinch yoki tartibsiz vaziyatni ko‘rsatadi.
- -던 차에-던 차에 biror ishni qilayotgan yoki endi qilmoqchi bo‘lib turgan paytingizda aynan shu vaqtda boshqa voqea, ko‘pincha juda o‘z vaqtida, sodir bo‘lganini bildiradi.
- -에 걸쳐-에 걸쳐 harakat yoki holat butun bir vaqt oralig‘i, hudud yoki bir necha marta takrorlanish davomida cho‘zilganini bildiradi.
- -나 싶다 / -(으)ㄴ가 싶다So‘zlovchining o‘z ichidagi taxmini yoki shubhasini bildiradi («… bo‘lsa kerak», «… emasmikan»), ko‘pincha biroz xavotir bilan.
- -는 수가 있다-는 수가 있다 maʼlum sharoitda baʼzan biror narsa, odatda istalmagan holat, yuz berishi mumkinligini bildiradi va ko‘pincha ogohlantirish sifatida ishlatiladi.
- -에 달려 있다N에 달려 있다 gapdagi natija N bilan hal bo‘lishini bildiradi: «hammasi N ga bog‘liq».
- -는 동시에Ikki voqea aynan bir paytda sodir bo‘lishini yoki bir narsada bir vaqtning o‘zida ikki xususiyat yoki vazifa borligini bildiradi.
- -는 법이다Biror narsa hayot qonuniga yoki sog‘lom fikrga ko‘ra tabiiy ravishda shunday bo‘lishini yoki shunday qilinishi kerakligini bildiradi.
- -는 와중에-는 와중에 band, notinch yoki qiyin vaziyatni fon sifatida ko‘rsatadi va shu fonda boshqa, ko‘pincha kutilmagan, voqea sodir bo‘ladi.
- -에 그치다N + 에 그치다 natija yoki daraja N da to‘xtab qolganini, undan oshmaganini bildiradi; odatda bu kutilganidan kam bo‘ladi.
- -는 수밖에 없다Boshqa yo‘l qolmagani uchun faqat shu ishni qilishdan o‘zga chora yo‘qligini bildiradi.
- -기 나름이다Natija oldindan belgilanmagan: u insonning qanday harakat qilishiga yoki narsalarga qanday qarashiga bog‘liq.
- -기 십상이다Muayyan vaziyatda biror noxush narsa yuz berish ehtimoli juda yuqori ekanini bildiradi; ko‘pincha ogohlantirish yoki umumiy kuzatish sifatida ishlatiladi.
- -에 불과하다N에 불과하다 biror narsa faqat N ekanini, undan ortiq emasligini bildiradi va uning kichik, ahamiyatsiz yoki kutilganidan kam ekanini taʼkidlaydi.
- -지 않고서는«X qilinmasa, Y bo‘lmaydi»: X ning majburiy, o‘rnini bosib bo‘lmaydigan shart ekanini taʼkidlaydi.
- -에 이르기까지N에 이르기까지 keng doiraning eng chekka nuqtasini bildiradi va bir uchidan to N gacha hamma narsa qamrab olinganini taʼkidlaydi.
- -아/어 내다-아/어 내다 kimdir qiyin ishni o‘z kuchi yoki sabr-toqati bilan yengib, oxirigacha uddalaganini bildiradi.
- -아/어 대다Harakat feʼliga qo‘shilib, kimdir bu ishni qayta-qayta yoki juda zo‘r berib, odatda so‘zlovchiga ortiqcha yoki jonga tegadigan darajada qilayotganini bildiradi.
- -아/어 봤자-아/어 봤자 biror ishni qilsangiz ham, foydasi bo‘lmasligini yoki natija arzimas bo‘lishini, shuning uchun bunga arzimasligini bildiradi.
- -을/를 두고N을/를 두고 odamlar bahslashadigan, muhokama qiladigan, o‘ylanadigan yoki baho beradigan masalani ko‘rsatadi: «N borasida, N ustida».
- -은/는 말할 것도 없고«N ni-ku aytmasa ham bo‘ladi, hatto M ham …»: avval ravshan holat, keyin kutilmaganroq holat qo‘shiladi. Yaxshi va yomon faktlar uchun ishlatiladi, -은/는 물론이고 dan biroz taʼsirliroq.
- -을/를 가지고N을/를 가지고 «N bilan, N dan foydalanib» (asbob, material, vosita) hamda N janjal, tanqid yoki muhokama mavzusi bo‘lganda «N uchun, N haqida» maʼnosini beradi; ko‘pincha so‘zlovchi uni arzimas deb hisoblaydi. Og‘zaki; qisqa shakli 갖고.
- -을/를 계기로N을/를 계기로 biror voqea yoki tajriba yangi harakat, qaror yoki o‘zgarishning boshlanishiga turtki bo‘lganini bildiradi.
- -을/를 비롯해N을/를 비롯해 guruhning eng muhim yoki eng ko‘zga ko‘ringan aʼzosini birinchi o‘ringa qo‘yib, qolganlarini ham qamrab oladi: «jumladan, N boshliq, N-dan tortib».
- -을/를 바탕으로N을/를 바탕으로 N ni asos yoki manba qilib, biror narsani yaratish, ishlab chiqish yoki xulosa chiqarishni bildiradi.
- -았/었던Otni tugagan va endi davom etmayotgan o‘tmishdagi voqea yoki holat orqali aniqlaydi: «bir vaqtlar … qilgan», «avval … bo‘lgan». -(으)ㄴ yoki -던 ga qaraganda ko‘proq xotira va uzoqlik ohangiga ega.
- -아/어서야Biror narsa nihoyat qachon, ko‘pincha kutilganidan kechroq ro‘y berganini bildiradi («faqat ~gandagina / ~gandan keyingina»). Ritorik savolda esa tanbeh bildiradi: «shunday bo‘lsa, qanday qilib ~?»
- -았/었더라면-았/었더라면 «agar (o‘shanda) …ganida edi» degan maʼnoni bildiradi: so‘zlovchi sodir bo‘lmagan o‘tmishni tasavvur qiladi, odatda afsus yoki yengil tortish bilan.
- -데(요)So‘zlovchi o‘tmishda o‘zi ko‘rgan yoki boshidan kechirgan narsani -더라(고요) kabi yetkazadigan og‘zaki qo‘shimcha: «… ekanini ko‘rdim», «… ekan». Ko‘tariluvchi ohangda suhbatdosh ko‘rgan narsa haqida so‘raydi. -데요 — hurmat shakli.
- -거라Eskicha, iliq yoki salobatli ohangdagi oddiy (해라체) buyruq qo‘shimchasi; ota-onalar, buvi-bobolar va o‘qituvchilar bolalarga va kichiklarga ishlatadi; romanlar va tarixiy seriallarda ko‘p uchraydi.
- -고도-고도 A haqiqatan sodir bo‘lgandan keyin ham B kutilganning aksicha bo‘lishini bildiradi.
- -고자-고자 rasmiy, yozma uslubda harakatning maqsadi yoki niyatini bildiradi: «... uchun», «... maqsadida».
- -길래So‘zlovchi ko‘rgan yoki payqagan narsani o‘zi keyin qilgan ishga turtki sifatida ko‘rsatadi: «… ekanini ko‘rib, men …». -기에 ning so‘zlashuv shakli; so‘roq gaplarda «nima bo‘libdiki …» degan maʼnoni beradi (뭐길래, 얼마나 …길래).
- -따라오늘, 그날 kabi vaqt so‘zlariga qo‘shilib, «aynan o‘sha kuni, xuddi ataylab o‘shanda» maʼnosini beradi: nimadir odatdagidan farq qiladi, ko‘pincha noqulay tarzda.
- -느니 (차라리)-느니 (차라리) ikkala variant ham yomon, lekin so‘zlovchi birinchisidan ko‘ra ikkinchisini afzal ko‘rishini bildiradi.
- -고야 말다-고야 말다 biror narsa qarshilik yoki harakatlarga qaramay oxir-oqibat baribir sodir bo‘lganini (ko‘pincha afsus bilan) bildiradi, 겠다 bilan esa so‘zlovchining nima bo‘lsa ham maqsadiga erishish qatʼiy niyatini ifodalaydi.
- -기에 앞서-기에 앞서 «(muhim bir ishni) qilishdan oldin» degan maʼnoni bildiradi va rasmiy nutq hamda yozuvda avval bajariladigan harakatni ko‘rsatish uchun ishlatiladi.
- -기에 따라(서)«Qanday …ishiga qarab»: natija yoki baho ishni qanday qilish, ko‘rish yoki o‘ylashga qarab o‘zgaradi. Ko‘pincha 보기에 따라, 생각하기에 따라, 하기에 따라 kabi barqaror birikmalarda uchraydi.
- -에도 불구하고N에도 불구하고 «N ga qaramay»: ot bilan ifodalangan, natijaga to‘sqinlik qilishi kerak bo‘lgan maʼlum fakt, shunga qaramay natija yuz bergan. Rasmiy uslub: yangiliklar, hisobotlar, nutqlar.
- -는가/-(으)ㄴ가Ikki xil ishlatiladigan oddiy so‘roq qo‘shimchasi: yozuvda (insho, sarlavha, nutq) mulohaza uchun yoki ritorik savol qo‘yadi: «… nima?»; og‘zaki nutqda esa kattalar katta yoshli kichiklarga ishlatadigan eskirgan 하게체 uslubi.
- -다시피알다, 보다, 듣다 kabi feʼllar bilan -다시피 «bilganingizdek / ko‘rib turganingizdek / eshitganingizdek» maʼnosini beradi; -다시피 하다 shaklida esa «deyarli, amalda biror ishni qilmoq» degan maʼnoni bildiradi.
- -자기에Birovning taklifini («keling, …») so‘zlovchi keyin qilgan ishining sababi sifatida ko‘rsatadi: «(kimdir) … qilaylik degani uchun men …». -자고 하기에 ning qisqargani; biroz yozma uslubda, so‘zlashuvda -자길래.
6-daraja
TOPIK II · 97 ta qolip- -(으)매-(으)매 rasmiy yozma matnda sabab va undan tabiiy kelib chiqadigan natijani bog‘laydigan kitobiy, adabiy «chunki, …gani sababli» maʼnosidagi qo‘shimcha.
- -(으)나 -(으)나Ikki juft yoki qarama-qarshi feʼl (sifat) -(으)나 bilan kelsa, «qaysi biri bo‘lmasin, keyingi holat o‘zgarmaydi» maʼnosini beradi, yaʼni «qatʼi nazar» yoki «doim».
- -(으)락 -(으)락Ikki qarama-qarshi harakat yoki holatni bog‘lab, ular tinmay almashib turishini bildiradi.
- -(으)랴 -(으)랴Bir vaqtning o‘zida bajarilayotgan ikki (yoki undan ortiq) ishni sanab, odam juda band yoki charchaganini taʼkidlaydi.
- -(이)건 -(이)건N(이)건 N(이)건 bir nechta variantni sanab, ularning qaysi biri bo‘lishidan qatʼi nazar natija o‘zgarmasligini bildiradi.
- -(이)라 (예스러운 서술)이다 va 아니다 ga qo‘shiladigan eskirgan darak qo‘shimchasi (해라체): «X — Ydir». Tantanali va qadimiy eshitiladi — mumtoz matnlar, maqollar, tarixiy seriallardagi hikoyachi nutqi va sheʼriyatdagidek; hozirgi tilda -(이)다 ishlatiladi.
- -(으)ㄹ 듯 말 듯-(으)ㄹ 듯 말 듯 biror narsa sodir bo‘lish arafasida turgan, ham bo‘layotgandek, ham bo‘lmayotgandek tuyulgan holatni bildiradi.
- -(으)ㄹ 리 만무하다So‘zlovchining qatʼiy mulohazasiga tayangan holda «~ bo‘lishi mutlaqo mumkin emas» deyishning rasmiy va kuchli usuli.
- -(으)ㄹ 대로 -아/어서Holat o‘zining eng so‘nggi chegarasiga yetgan va aynan shu o‘ta kuchli holat keyingi vaziyatga sabab bo‘ladi.
- -(으)ㄹ 바를 모르다Rasmiy ibora: odam shu qadar hayratlangan, taʼsirlangan yoki xijolat bo‘lganki, nima qilishini mutlaqo bilmay qoladi.
- -(으)ㄹ 양으로-(으)ㄹ 양으로 harakat ortidagi niyat yoki qatʼiyatni bildiradi: «~ qilish niyatida, ~ maqsadida».
- -(으)ㄹ 판이다-(으)ㄹ 판이다 vaziyat shu darajaga yetganini, endi yomon yoki o‘ta keskin bir narsa yuz berish arafasida ekanini bildiradi.
- -(으)ㄹ 소지가 있다Biror narsada noxush natijaga (tushunmovchilik, nizo, suiisteʼmol) olib kelishi mumkin bo‘lgan kamchilik yoki sharoit bor.
- -(으)ㄹ 나위가 없다 (더할 나위 없다)Yana biror narsa qilishga o‘rin qolmagan: narsa allaqachon mukammal (더할 나위 없다) yoki shunchalik ravshanki, aytishga hojat yo‘q (말할 나위도 없다).
- -(으)오/-소하오체 — eskirgan yarim rasmiy uslub qo‘shimchasi: bitta shakl darak va so‘roq gaplarda, -(으)시오 ko‘rinishida esa buyruqda ishlatiladi. Tarixiy seriallarda, keksa er-xotin orasida va 손대지 마시오 kabi yozma eʼlonlarda uchraydi.
- -(으)ㄴ/는 터라-(으)ㄴ/는 터라 oldindan mavjud bo‘lgan vaziyatni keyingi voqeaning sababi sifatida ko‘rsatadi; asosan rasmiy yoki yozma nutqda ishlatiladi.
- -(으)ㄴ/는 터에-(으)ㄴ/는 터에 allaqachon mavjud vaziyatni bildiradi, keyingi qism esa shu vaziyatda nima bo‘lganini aytadi: yo juda o‘z vaqtida bo‘lgan narsani, yo vaziyatni yanada og‘irlashtirgan narsani.
- -(으)ㄴ/는 감이 있다So‘zlovchining yumshoq bahosi: nimadir unga biroz ortiqcha yoki yetarli emasdek tuyuladi, yaʼni «biroz ~dek taassurot bor».
- -(으)ㄴ/는 관계로-(으)ㄴ/는 관계로 rasmiy uslubda biror narsaning sababi sifatida obyektiv holatni bildiradi, taxminan “…ligi sababli / …ligi munosabati bilan” maʼnosida.
- -(으)ㄴ/는 까닭에-(으)ㄴ/는 까닭에 — «~ sababli, ~ boisidan» maʼnosini beruvchi rasmiy, yozma uslubdagi shakl: birinchi qism ikkinchi qismdagi holatning sababini bildiradi.
- -(으)ㄴ즉Kitobiy qo‘shimcha: feʼldan keyin «X ni qilib (tekshirib) ko‘rsam, Y ekan» maʼnosini, otdan keyin esa «N ga kelsak, N ning mazmuni» maʼnosini beradi.
- -(으)ㄹ라Yaqin odamni, ehtiyot bo‘lmasa, biror yomon narsa yuz berishi mumkinligidan ogohlantiradigan so‘zlashuv qo‘shimchasi.
- -(으)려니-(으)려니 yo biror ishga kirishganda qanchalik qiyin yoki hayajonli bo‘lishini bildiradi, yo 하다/생각하다 bilan kelib, nima bo‘ladi deb taxmin qilinganini ifodalaydi.
- -(으)려도-(으)려고 하여도 ning qisqargan shakli: «V qilmoqchi bo‘lsa ham». Ikkinchi qismda odatda urinish natija bermasligi yoki avval boshqa narsa kerakligi aytiladi.
- -(으)련만-(으)련만 «shunday bo‘lardi-yu (agar…), afsus»: kutilgan yoki orzu qilingan natija bilan ko‘ngilsiz haqiqat qarama-qarshi qo‘yiladi, ko‘pincha afsus bilan.
- -(으)리오Eskirgan kitobiy ritorik so‘roq qo‘shimchasi: «qanday qilib …? kim ham …?». Savol teskarisini anglatadi (누가 알리오 = hech kim bilmaydi). Mumtoz sheʼriyat va nasrda, nutqlarda va tarixiy seriallarda uchraydi.
- -(으)려야 -(으)ㄹ 수가 없다Biror ishni qanchalik qilmoqchi bo‘lsangiz yoki harakat qilsangiz ham, uni qilib bo‘lmasligini bildiradi.
- -(이)라면 (강조)Otni taʼkid bilan mavzu sifatida ajratadi: «gap N haqida ketsa, N masalasida». Kesim odatda kuchli his, yoqtirish, yoqtirmaslik yoki ishonchni bildiradi (자신 있다, 질색이다, 사족을 못 쓰다).
- -(이)라고 (하찮음)그것도/이것도 N(이)라고 qolipida biror narsani N deb atashga arzimaydi deb kamsitadi: «buni ham N deysanmi?». Odatda mensimaslik bilan berilgan ritorik so‘roq; o‘z sovg‘asi haqida aytilsa, kamtarlik ohangini beradi.
- -(으)ㄹ세라-(으)ㄹ세라 kimdir biror noxush narsa yuz berib qolishidan xavotirlanib, biror ishni tez yoki ehtiyotkorlik bilan qilishini bildiradi ("...ib qolmasin deb", "...dan qo‘rqib").
- -(으)ㄹ진대-(으)ㄹ진대 hammaga maʼlum haqiqatni asos qilib qo‘yadi («modomiki…, shunday ekan…») va undan qatʼiy xulosa, daʼvat yoki ritorik savol kelib chiqadi; bu kitobiy, rasmiy uslub.
- -(으)니만큼-(으)니만큼 bir faktni jiddiy sabab sifatida ko‘rsatadi va undan keyingi harakat yoki xulosa tabiiy ekanini bildiradi: «shunday ekan, … bo‘lishi o‘rinli».
- -(으)래서야-(으)라고 해서야 ning qisqargani: «agar (kimdir) V qiling deb shunday talab qilsa, (bu to‘g‘rimi?)». Asossiz buyruq yoki talabga eʼtirozni bildiradi; undan keyin ritorik savol yoki tanqid keladi.
- -(으)려니와-(으)려니와 bir faktni tan olib, unga shu turdagi yana bir faktni qo‘shadi: rasmiy, kitobiy uslubda «nafaqat A, balki B ham» degan maʼno.
- -(으)리라고-(으)리라 + ko‘chirma 고, fikr yoki kutish feʼli oldidan: «… bo‘ladi deb (o‘ylamoq/ishonmoq/kutmoq)». Kitobiy; -(으)리라고는 생각하지 못했다 «… deb sira o‘ylamagan edim» shaklida juda ko‘p uchraydi.
- -(이)라고는Otni «shu turdagi yagona narsa» sifatida ajratib, u umuman yo‘q yoki deyarli yo‘qligini taʼkidlaydigan yuklama: «birorta ham … yo‘q, … dan faqat …». Taʼkidli, ko‘pincha shikoyat yoki g‘amginlik ohangida; og‘zaki shakli -(이)라곤.
- -(느)ㄴ다던가-(느)ㄴ다고 하던가 ning qisqargani: kimdir aytgan va suhbatdosh eshitgan gapni tasdiqlashni so‘raydi — «… deganmidi?», «bizga nima qiling dedi?». Kattaning katta yoshli kichikka 하게체 dagi savoli yoki eslashga urinib o‘ziga berilgan savol.
- -(느)ㄴ다면야-(느)ㄴ다면야 shartni alohida taʼkidlaydi: agar rostdan shunday bo‘lsa-ku, natija o‘z-o‘zidan kelib chiqadi; so‘zlovchi ko‘pincha shartni qabul qiladi yoki rozilik bildiradi.
- -(으)ㄹ라치면-(으)ㄹ라치면 «biror ishni endi qilmoqchi bo‘lganimda, har safar (afsuski) boshqa narsa yuz beradi» degan maʼnoni bildiradi va takrorlanuvchi, niyatga xalal beradigan holatni ifodalaydi.
- -(으)ㄹ지라도-(으)ㄹ지라도 «A bo‘lsa ham / garchi A bo‘lsa-da» degan maʼnoni beradi: so‘zlovchi A ni (haqiqiy yoki faraziy) tan oladi, lekin B baribir o‘z kuchida qoladi.
- -(느)ㄴ다고나 할까So‘zlovchi to‘g‘ri so‘z izlab, o‘z taʼrifini ehtiyotkorlik bilan aytganda ishlatiladi: «~ desam bo‘ladimi / ~ deyish mumkin».
- -나 (의문)요 siz so‘roq qo‘shimchasi, ikki xil qo‘llanadi: kattaning katta yoshli kichikka 하게체 dagi savoli («…yapsanmi?») va o‘ziga beriladigan oddiy savol («…dimmi?», «…mikan?»).
- -디 (강조)Sifat o‘zagini shu sifatning takroriga qo‘shib, maʼnoni kuchaytiradi: 차디찬 «muzdek», 희디흰 «oppoq». Adabiy va ifodali: tasvirlar, sheʼrlar, romanlar.
- -네 (하게체 서술)하게체 uslubining darak qo‘shimchasi: katta yoshli odam katta yoshdagi kichikka (kuyov, sobiq shogird) biror fakt yoki niyatni oddiy, lekin odob bilan aytadi. Eskirgan; hozir asosan keksa erkaklar nutqida, roman va seriallarda uchraydi.
- -는 둥 마는 둥Ish shunchalik chala va yuzaki qilinganini bildiradiki, uni qilindi deb aytish ham qiyin.
- -는 데 그치지 않고Kimdir bitta harakat bilan cheklanib qolmay, bir qadam oldinga — kattaroq yoki jiddiyroq ishga o‘tadi.
- -는 족족-는 족족 har safar bir harakat sodir bo‘lishi bilanoq darhol boshqasi ro‘y berishini, ko‘pincha olingan narsa tezda tugab yoki yo‘qolib ketishini bildiradi.
- -는 판에-는 판에 og‘ir, tig‘iz yoki shoshilinch vaziyatni bildiradi, keyingi qism esa odatda shu vaziyatda nima o‘rinsiz ekanini yoki ahvolni yana ham yomonlashtirgan narsani aytadi.
- -다 못해-다 못해 chegaradan o‘tib ketishni bildiradi: feʼllar bilan inson ortiq chiday olmay yoki davom etolmay, nihoyat biror ish qiladi; sifatlar bilan esa holat shu qadar kuchliki, undan ham kuchliroq holatga aylanadi.
- -지 싶다-지 싶다 so‘zlovchining o‘z taxminini ancha ishonch bilan bildiradi: «menimcha, ~ bo‘lsa kerak».
- -기 이를 데 없다Biror sifat yoki his-tuyg‘u shunchalik kuchliki, uni so‘z bilan ifodalab bo‘lmasligini bildiradi: «taʼriflab bo‘lmas darajada ~».
- -기 짝이 없다-기 짝이 없다 biror sifat shu qadar kuchliki, unga teng keladigani yo‘q, degan maʼnoni beradi; odatda keskin salbiy baho: «g‘oyat, haddan tashqari».
- -는 한이 있더라도Qatʼiy qarorni bildiradi: so‘zlovchi biror ishni qilish (yoki qilmaslik) uchun hatto og‘ir, keskin oqibatga ham rozi.
- -는 날에는V-는 날에는 qo‘rqinchli voqea yuz berishi mumkin bo‘lgan kunni tasavvur qiladi va undan keyin jiddiy, odatda yomon oqibat bo‘lishini ogohlantiradi: «agar bir kun ~ bo‘lsa, ish tamom».
- -에 있어서Fikr qaysi soha yoki jihatda to‘g‘ri ekanini bildiradi: «N borasida», «N da», «N uchun»; asosan rasmiy yozma matnlar va chiqishlarda ishlatiladi.
- -에 힘입어Yaxshi natijaga erishishga yordam bergan qo‘llab-quvvatlash yoki qulay omilni bildiradi: «N tufayli, N ko‘magida».
- -기 그지없다Biror his-tuyg‘u yoki sifat chegarasiz darajada kuchli ekanini rasmiy, kitobiy uslubda bildiradi: «g‘oyat, cheksiz darajada».
- -에 즈음하여N에 즈음하여 biror ish yubiley, bayram yoki muhim sana munosabati bilan qilinishini bildiruvchi rasmiy ibora.
- -아/어 빠지다Salbiy maʼnoli so‘zga qo‘shilib, odam yoki narsa shu yomon holatda haddan tashqari ekanini bildiradi va so‘zlovchining nafrati yoki g‘ashini ifodalaydi.
- -아/어 치우다Harakat tez va to‘liq bajarilib, ish yoki miqdordan qutulinganini bildiradi: «paqqos tushirmoq, bitirib tashlamoq, sotib yubormoq». So‘zlashuv uslubi; ayrim feʼllar bilan shoshqaloqlik yoki norozilikni anglatadi (팔아 치우다 «sotib yubormoq»).
- -아/어 마지않다-아/어 마지않다 hurmat, minnatdorlik, umid kabi his-tuyg‘uni butun qalbdan, to‘liq darajada his qilishni bildiruvchi rasmiy shakl.
- -을/를 막론하고N을/를 막론하고 aytilgan narsa N qanday bo‘lishidan qatʼi nazar, hech qanday istisnosiz to‘g‘ri ekanini bildiradi.
- -을/를 무릅쓰고N을/를 무릅쓰고 inson xavf, qiyinchilik yoki qarshilikni bila turib bo‘yniga olib, baribir ataylab biror ishni qilishini bildiradi.
- -을/를 불문하고N을/를 불문하고 "N qanday bo‘lishidan qatʼi nazar" degan maʼnoni bildiradi: aytilgan fikr N ning har qanday turi yoki darajasiga birdek tegishli bo‘ladi; asosan rasmiy va yozma nutqda ishlatiladi.
- -았/었다 하면-았/었다 하면 kimdir biror ishni boshlasa, har safar muayyan, ko‘pincha haddan tashqari natija albatta yuz berishini bildiradi.
- -았/었던들O‘tmishda aslida bo‘lgan voqeaning aksini faraz qiladi («agar o‘shanda… bo‘lganida»), odatda hammasi boshqacha bo‘lishi mumkin edi, degan afsus bilan.
- -기(가) 바쁘게-기(가) 바쁘게 birinchi harakatdan so‘ng keyingisi darhol, ko‘pincha shoshilib, go‘yo kutishga vaqt yo‘qdek amalga oshishini bildiradi.
- -건대-건대 «ko‘rmoq», «eshitmoq», «o‘ylamoq», «istamoq» kabi feʼllarga qo‘shilib, gapdan oldin so‘zlovchining shaxsiy nuqtai nazarini bildiradi: «ko‘rishimcha…», «eshitishimcha…».
- -그려Boshqa gap oxiri qo‘shimchasidan (-네, -구먼, -세, -ㅂ시다…) keyin qo‘shilib, eskicha taʼkid yoki undov ohangini beradi: «…, haqiqatan / bilasanmi». Bugun asosan romanlarda, tarixiy seriallarda va juda keksa odamlar nutqida uchraydi.
- -깨나«Ancha-muncha, talaygina N» maʼnosidagi yuklama; 돈깨나 있다, 힘깨나 쓰다, 고생깨나 하다 kabi turg‘un birikmalarda ishlatiladi. So‘zlashuv uslubi, ko‘pincha biroz kinoyali yoki mensimaslik ohangida.
- -자니-자니 «X ni qilay desam, muammo chiqadi» degan maʼnoni beradi va ikkilanib, qaror ustida o‘ylaganda ishlatiladi.
- -자면Taxminiy niyatni bildiruvchi bog‘lovchi qo‘shimcha, «V ni qilmoqchi bo‘linsa, V qilinadigan bo‘lsa»: buning uchun nima kerakligini (vaqt, pul, kuch) aytadi. Bu mustaqil qo‘shimcha; -자고 하면 ning qisqargani bo‘lgan «kimdir … aylik desa» alohida qo‘llanish (oxirgi qoidaga qarang). Biroz kitobiy; 말하자면 «aytish mumkinki» va 솔직히 말하자면 «rostini aytsam» kabi turg‘un iboralarda ham keladi.
- -거니 -거니Ikki qarama-qarshi yoki juft harakat qayta-qayta navbatma-navbat almashinib turishini bildiradi, ko‘pincha ikki kishi yoki tomon o‘rtasida (masalan, «berib-olib»).
- -느니 -느니 하다Odamlarning turli, ko‘pincha bir-biriga zid yoki norozi gaplarini sanab o‘tadi: «unaqa, bunaqa deb gapirish».
- -자면 (-자고 하면)-자고 하면 ning qisqargani: «agar (kimdir) V qilaylik desa». Yetkazilgan taklif shart vazifasida keladi; bosh qism so‘zlovchining munosabatini bildiradi. So‘zlashuv uslubi.
- -던가 (회상 의문)하게체 uslubidagi so‘roq qo‘shimchasi: suhbatdoshdan u o‘tmishda ko‘rgan yoki boshidan kechirgan narsa haqida so‘raydi: «…edimi? …ekanmi?». Eskirgan; kattalar katta yoshli kichiklarga shunday deydi.
- -구려 (권유·명령)하오체 uslubidagi qo‘shimcha: harakat feʼlidan keyin kelib, suhbatdoshni yumshoq undaydi yoki maslahat beradi: «…ing-chi, …sangiz-chi». Eskirgan shakl; keksalar nutqida (ko‘pincha er-xotin orasida), tarixiy seriallar va romanlarda uchraydi.
- -던가 (혼잣말·추측)O‘tmish haqida o‘ziga gapirganda ishlatiladi: so‘zlovchi xira esdagi narsani eslashga urinadi yoki ehtiyotkor taxmin qiladi: «…edimi?», «…mikan?». O‘ychan ohangda; esse, qo‘shiq va ichki monologda ko‘p uchraydi.
- -기로 들면Agar biror ishga jiddiy, ko‘pincha qaysarlik bilan kirishilsa, uning oxiri bo‘lmaydi yoki imkonsiz narsa qolmaydi.
- -는가 하면-는가 하면 ikki xil yoki qarama-qarshi holatni yonma-yon qo‘yadi: baʼzi odamlar yoki vaziyatlar shunday bo‘lsa, boshqalari butunlay boshqacha.
- -기가 무섭게-기가 무섭게 birinchi voqea sodir bo‘lishi bilanoq ikkinchisi deyarli aql bovar qilmas darajada tez yuz berishini bildiradi.
- -기에 이르다-기에 이르다 uzoq jarayon yoki vaziyat keskinlashuvi natijasida ish oxir-oqibat jiddiy bir qadamgacha borib yetganini bildiradi.
- -다손 치더라도Biror narsani rost deb tan olgan taqdirda ham, undan keyingi xulosa baribir o‘zgarmaydi.
- -구려/-는구려Eskirgan 하오체 uslubidagi undov qo‘shimchasi: so‘zlovchi endigina anglagan narsasini his bilan qayd etadi: «… ekan-ku / naqadar …!». Bugun asosan keksalar nutqida (masalan, keksa er-xotin orasida), tarixiy seriallar va romanlarda eshitiladi.
- -구먼/-는구먼(요)Endigina anglangan faktni yengil hayrat bilan qayd etadi: «… ekan-ku / shunaqa ekan-da». Erkin va samimiy, o‘rta va katta yoshdagilarga xos; -구먼요 hurmat shakli.
- -을랑/ㄹ랑Biror narsani alohida ajratib taʼkidlaydigan eskirgan yuklama, odatda taqiq yoki buyruqdan oldin: «N ni-ku, (qilma) …». Keksalar nutqida, shevaga xos dialoglarda va adabiyotda uchraydi; ko‘pincha 일랑 shaklida (그런 걱정일랑…).
- -거니와-거니와 — asosan yozma nutqda ishlatiladigan rasmiy bog‘lovchi: birinchi faktni tan olib, unga odatda shunga o‘xshash ikkinchi faktni qo‘shadi: «nafaqat…, balki… ham».
- -노라니-노라니 «A ni qilib turganimda B ni his qildim yoki sezib qoldim» degan maʼnoni bildiradi: so‘zlovchining davomli harakatini shu harakat tufayli anglagan narsasiga bog‘laydi; bu kitobiy, yozma uslubga xos shakl.
- -노라면-노라면 «biror ishni bir muddat davom ettiraversangiz» degan maʼnoni bildiradi, keyingi qism esa tabiiy ravishda yuzaga keladigan natijani aytadi; uslubi kitobiy va mulohazali.
- -거들랑 (조건)Shart maʼnosidagi -거든 ning so‘zlashuvga xos, eskicha yoki shevaga o‘xshab eshitiladigan varianti: «agar / … sa, (unda …)». Keksalar nutqida, romanlar va tarixiy seriallarda uchraydi; qisqa shakli -걸랑.
- -다시피 하다Kimdir biror ishni haqiqatan shu qadar ko‘p yoki qattiq qilganki, bu deyarli X ni qilish bilan barobar bo‘lganini bildiradi; ko‘pincha biroz mubolag‘a bilan aytiladi.
- -느니만 못하다Biror ishni (shu tarzda) qilish uni umuman qilmaslikdan yoki boshqa yo‘ldan ham yomonroq ekanini bildiradi.
- -거들랑/걸랑(요) (종결)Gap oxiridagi -거든(요) ning so‘zlashuv varianti: suhbatdosh bilmasligi mumkin bo‘lgan sabab yoki fonni bildiradi: «…-da, bilasanmi». Erkin uslub; xalqona yoki shevaga xos eshitiladi, baʼzilar -걸랑(요) ni hazil tarzda ishlatadi.
- -기로서니-기로서니 biror holatni tan oladi, lekin u baribir kimningdir haddan oshgan xatti-harakatini oqlamasligini, odatda tanbeh ohangida, bildiradi.
- -(느)ㄴ단/-(이)란 + N-(느)ㄴ다는/-다는/-(이)라는 ning so‘zlashuvdagi qisqargan shakllari: -(느)ㄴ단, -단, -(이)란 + N («…degan xabar»), hamda taʼkidli -(느)ㄴ단 말이다 («axir aytyapman-ku…», so‘roqda — «…demoqchimisiz?!»).
- -(으)리라는 + NKutish, ishonch yoki qatʼiyat mazmunini ifodalovchi kitobiy aniqlovchi: «… bo‘ladi degan umid/ishonch». Bu -(으)리라 + -는 (-고 하는 dan); yangiliklar, esse va hikoyalar uchun xos.
- N 같으니(라고)«N 같으니(라고)!» kimnidir koyiydi yoki yengil so‘kadi: «ahmoq-ey!, qanaqa … !». Koyish maʼnosidagi bu gap oxiri -(으)니 faqat 같다 dan keyin keladi; oddiy uslub, undovlarda yoki o‘zicha to‘ng‘illaganda.
Grammatikani haqiqiy TOPIK savollarida mashq qiling
Hannim imtihon sanangizgacha har kunni rejalaydi: shu qolip bo‘yicha savollar, takrorlash, to‘liq sinov imtihonlari va yozishni baholash. 7 kun bepul, karta kerak emas.
7 kun bepul boshlash